Ngân hàng 2025: Cơ hội không trải đều, thách thức trải rộng

Năm 2025, ngành ngân hàng Việt Nam đối mặt với áp lực lợi nhuận suy giảm do chi phí tăng, thu nhập ngoài lãi co hẹp và rủi ro nợ xấu leo thang, dù tín dụng vẫn tăng trưởng nhờ đầu tư công và FDI. Sự phân hóa rõ nét giữa các ngân hàng, cùng nhu cầu huy động vốn trung dài hạn, sẽ định hình lại cuộc đua trên thị trường tài chính.

Ngành ngân hàng Việt Nam bước vào năm 2025 với bức tranh đầy thách thức: lợi nhuận co lại, nợ xấu phình to, chi phí vốn neo cao và áp lực huy động trung – dài hạn đè nặng. Tăng trưởng tín dụng vẫn tiếp diễn, nhưng không dành cho số đông – cuộc đua lúc này là năng lực vốn, chất lượng tài sản và bản lĩnh quản trị rủi ro.

FiinGroup vừa công bố báo cáo toàn cảnh ngành ngân hàng năm 2024 và triển vọng 2025 với những đánh giá đáng chú ý về lợi nhuận, vốn hóa và rủi ro hệ thống. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng tích cực, các nguy cơ vĩ mô tiềm ẩn đang tạo ra áp lực ngày một rõ nét lên khu vực ngân hàng – trụ cột then chốt của thị trường tài chính.

Năm 2024 ghi nhận đà phục hồi ấn tượng của ngành ngân hàng, với tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 15,08% – mức cao nhất kể từ năm 2017. Kết quả này có được nhờ chính sách tiền tệ nới lỏng, đầu tư công tăng tốc và hoạt động sản xuất – xuất khẩu phục hồi nhờ dòng vốn FDI. Tuy nhiên, bức tranh lạc quan ấy nhiều khả năng sẽ không kéo dài khi bước sang năm 2025, lợi nhuận ngân hàng được dự báo sẽ chịu sức ép nặng nề từ nhiều phía.

FiinGroup chỉ rõ ba gọng kìm lớn đang siết chặt biên lợi nhuận ngành ngân hàng: chi phí vốn tăng cao, thu nhập ngoài lãi sụt giảm và dư địa cắt giảm chi phí vận hành dần cạn kiệt. Trong khi đó, yêu cầu trích lập dự phòng rủi ro – đặc biệt sau khi Thông tư 02 chính thức có hiệu lực – sẽ tiếp tục bào mòn lợi nhuận ròng, đẩy ROA ngành đi xuống dù thu nhập hoạt động vẫn đang phục hồi.

Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) toàn ngành đã giảm 10 điểm cơ bản trong năm 2024, bất chấp mức tăng 12,2% của thu nhập hoạt động, phản ánh rõ nét áp lực chi phí đang ăn mòn hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng.

Tín dụng tăng nhưng không đồng đều, rủi ro bất động sản hiện hữu

Dù vậy, tín dụng trong năm 2025 vẫn được kỳ vọng giữ vững đà tăng trưởng, dự báo đạt 15–16%. Ba động lực chính bao gồm: đầu tư công mở rộng, FDI thúc đẩy sản xuất công nghiệp và nhu cầu vay tiêu dùng cải thiện nhờ niềm tin người dân dần phục hồi.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực ấy là hàng loạt rủi ro tiềm tàng: thặng dư thương mại thu hẹp, hiệu quả giải ngân đầu tư công còn thấp, sự lệch pha trong phân bổ FDI và đặc biệt là tỷ lệ nợ xấu có xu hướng gia tăng, nhất là ở các khoản vay liên quan đến bất động sản.

Sự phân hóa trong ngành cũng trở nên ngày càng rõ rệt. Nhóm ngân hàng cổ phần tư nhân lớn tiếp tục dẫn đầu cả về tăng trưởng tín dụng lẫn khả năng huy động vốn, trong khi khối ngân hàng vừa và nhỏ đối mặt với thách thức kép: hiệu quả sinh lời suy giảm và chất lượng tài sản xuống cấp.

An toàn vốn: Mỏng và áp lực

Tỷ lệ đòn bẩy tài chính toàn ngành (tài sản trên vốn chủ sở hữu) hiện ở mức 11,5 lần – dù đã cải thiện so với mức 12,5 lần trước đó nhưng vẫn là con số cao. Quỹ dự trữ vốn chưa thật sự dày, bởi phần lớn tăng trưởng vốn vẫn dựa vào lợi nhuận giữ lại thay vì phát hành mới. Điều này khiến nhiều ngân hàng buộc phải tính đến phương án huy động từ thị trường – đặc biệt thông qua kênh trái phiếu và cổ phiếu – để đảm bảo tăng trưởng bền vững.

Riêng trong năm 2024, các ngân hàng đã phát hành hơn 305.000 tỷ đồng trái phiếu – tăng tới 70,7% so với cùng kỳ, chủ yếu nhằm bổ sung vốn cấp 2, đáp ứng yêu cầu hệ số an toàn vốn (CAR). Song song, gần 151.400 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn đã được mua lại – cho thấy áp lực quay vòng vốn cũng rất lớn.

FiinGroup dự báo thị trường trái phiếu ngân hàng năm 2025 sẽ tiếp tục sôi động, với trọng tâm là các kỳ hạn 3–5 năm. Chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu và lãi suất huy động kỳ hạn dài hiện dao động trong khoảng 2,0–3,5% – một mức đủ hấp dẫn để thu hút dòng tiền từ các nhà đầu tư tổ chức, nhất là trong bối cảnh Chính phủ kiên định theo đuổi mục tiêu kích thích tăng trưởng bằng hạ lãi suất.

Dù tỷ lệ CAR trung vị của toàn ngành đang ở mức 11,4% – cao hơn mức tối thiểu 8% – nhưng vẫn được đánh giá là "mỏng" nếu so với các áp lực tăng trưởng và rủi ro chất lượng tài sản trong tương lai gần.

FiinGroup cảnh báo: nếu môi trường kinh tế vĩ mô không thuận lợi, sự phân hóa về lợi nhuận và an toàn tài sản giữa các ngân hàng sẽ ngày càng sâu sắc. Những tổ chức có nền tảng vốn mỏng, danh mục cho vay rủi ro cao – đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản – sẽ là những cái tên dễ tổn thương nhất.