Nâng hạng tín nhiệm: Cánh cửa để Việt Nam hút hàng chục tỷ USD vốn dài hạn

Sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng theo tiêu chuẩn FTSE Russell, bước tiếp theo có thể tạo ra tác động lớn hơn đối với dòng vốn quốc tế là cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia. Nếu đạt ngưỡng đầu tư, Việt Nam có thể mở cửa cho một nhóm nhà đầu tư trái phiếu toàn cầu có quy mô lớn hơn nhiều so với dòng vốn thụ động vào thị trường cổ phiếu.

Theo các ước tính được đề cập, việc nâng hạng chứng khoán có thể giúp Việt Nam thu hút khoảng 1,2–1,5 tỷ USD từ các quỹ thụ động, một số đánh giá đưa con số lên khoảng 2 tỷ USD. Trong khi đó, nếu xếp hạng tín nhiệm quốc gia được nâng lên mức đầu tư, dòng vốn vào thị trường trái phiếu có thể đạt 10–20 tỷ USD, tức lớn gấp nhiều lần dòng vốn dự kiến vào cổ phiếu.

Về bản chất, xếp hạng tín nhiệm quốc gia có thể xem như “giá vốn nền” của cả nền kinh tế. Khi tín nhiệm quốc gia được cải thiện, Chính phủ có thể huy động vốn quốc tế với chi phí thấp hơn; doanh nghiệp và ngân hàng trong nước cũng được hưởng lợi bởi lãi suất vay nước ngoài thường được hình thành từ mức rủi ro quốc gia cộng thêm phần bù tín dụng của từng tổ chức.

Do đó, lợi ích của nâng hạng không chỉ nằm ở việc thu hút thêm vốn, mà còn ở khả năng giảm chi phí vốn cho toàn hệ thống tài chính. Chi phí vay thấp hơn sẽ đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam cần lượng vốn dài hạn lớn cho hạ tầng, năng lượng, giao thông, chuyển đổi xanh và các dự án chiến lược.

Hiện Việt Nam vẫn đứng ngay dưới ngưỡng Investment Grade. S&P Global Ratings và Fitch Ratings đang xếp Việt Nam ở mức BB+, trong khi Moody’s xếp ở mức Ba2. Khoảng cách tới ngưỡng đầu tư không còn quá xa, nhưng để tiến thêm một bước, Việt Nam vẫn cần cải thiện các yếu tố như chất lượng tài khóa, dự trữ ngoại hối, thể chế, minh bạch và độ sâu của thị trường vốn.

Điểm quan trọng là nhiều quỹ trái phiếu quốc tế lớn có quy định nội bộ chỉ được đầu tư vào những quốc gia đạt Investment Grade tại ít nhất hai trong ba tổ chức xếp hạng tín nhiệm lớn. Điều này có nghĩa một lượng vốn tổ chức rất lớn hiện vẫn chưa thể tiếp cận Việt Nam dù nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao và triển vọng hấp dẫn.

Nếu vượt qua ngưỡng tín nhiệm này, dòng vốn vào Việt Nam có thể mang tính cơ cấu và dài hạn hơn, thay vì chủ yếu phụ thuộc vào biến động ngắn hạn của thị trường. Đây cũng là lý do câu chuyện nâng hạng tín nhiệm quốc gia có thể tạo tác động lớn hơn so với riêng việc nâng hạng thị trường cổ phiếu.

Dòng vốn trái phiếu thường có quy mô lớn và thời gian nắm giữ dài, phù hợp hơn với nhu cầu tài trợ trung — dài hạn của nền kinh tế. Nếu thu hút được 10–20 tỷ USD, nguồn vốn này có thể giúp Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, qua đó giảm áp lực lên hệ thống tài chính khi tín dụng vẫn đang phải đảm nhiệm phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Tuy nhiên, nâng hạng tín nhiệm không đồng nghĩa tiền quốc tế sẽ tự động chảy vào. Nhà đầu tư nước ngoài vẫn đánh giá chất lượng tài khóa, ổn định tỷ giá, khả năng trả nợ, thanh khoản thị trường trái phiếu, chất lượng tổ chức phát hành và mức độ minh bạch thông tin.

Vì vậy, Việt Nam cần đồng thời phát triển thị trường trái phiếu thứ cấp, hệ thống xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, cơ sở nhà đầu tư tổ chức và tiêu chuẩn công bố thông tin. Khi những nền tảng này đủ mạnh, dòng vốn quốc tế mới có thể vào với quy mô lớn hơn và chi phí thấp hơn.

Tóm lại, nếu nâng hạng FTSE giúp Việt Nam mở cánh cửa vào nhóm thị trường mới nổi, thì nâng hạng tín nhiệm quốc gia có thể mở một cánh cửa lớn hơn đối với nguồn vốn dài hạn toàn cầu. Quy mô tiềm năng 10–20 tỷ USD cho thấy lợi ích không chỉ nằm ở việc có thêm tiền ngoại, mà còn ở khả năng giảm chi phí vốn và tái cấu trúc nguồn tài trợ của nền kinh tế.

Mục tiêu dài hạn vì vậy không nên chỉ là “hút thêm vốn”, mà là xây dựng một thị trường vốn đủ uy tín để vốn quốc tế có thể vào nhiều hơn, rẻ hơn và ở lại lâu hơn.