#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Lạm phát lương thực có thể không còn là cú sốc tạm thời

Những biến động ở Biển Đen, hiện tượng El Niño, tình trạng hỗn loạn tại các điểm nghẽn giao thông và việc đầu tư thiếu hụt vào năng lực nông nghiệp đang hội tụ lại thành một chế độ lạm phát lương thực có thể kéo dài hơn nhiều so với dự đoán hiện tại của các nhà hoạch định chính sách và thị trường.

Nhưng chất xúc tác và nguyên nhân không phải là một. Những gì thị trường lúa mì đang phản ánh, một cách không hoàn hảo và chưa đầy đủ, không chỉ đơn thuần là sự gián đoạn địa chính trị đối với một hành lang vận chuyển duy nhất. Đó là giai đoạn đầu của một chế độ lạm phát lương thực mang tính cấu trúc, được thúc đẩy bởi sự hội tụ đồng thời của năm lực lượng độc lập, mỗi lực lượng đều có ý nghĩa riêng và cùng nhau tạo nên điều mà các nhà phân tích của UBS tuần trước mô tả là khả năng kết thúc kỷ nguyên lương thực giá rẻ đã định hình nền kinh tế tiêu dùng toàn cầu trong phần lớn bốn thập kỷ qua.

Câu hỏi mà các nhà đầu tư, nhà hoạch định chính sách và các hộ gia đình cần trả lời không phải là liệu giá lương thực tháng tới có cao hơn tháng trước hay không. Chắc chắn là sẽ cao hơn. Câu hỏi đặt ra là liệu những biến động hiện tại có phải là sự gián đoạn theo chu kỳ hay là sự thay đổi cấu trúc mang tính hệ thống. Bằng chứng, được đánh giá trên nhiều lĩnh vực như địa chính trị, khoa học khí hậu, kinh tế nông nghiệp và lịch sử tiền tệ, cho thấy khả năng thứ hai cao hơn.

Hành lang Biển Đen: Khi vựa lúa mì của thế giới trở thành vùng chiến sự

Hành lang vận chuyển ngũ cốc Biển Đen là huyết mạch mong manh kết nối hai trong số những nhà xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, Nga và Ukraine, với thị trường nhập khẩu toàn cầu trong suốt bốn năm xung đột vừa qua. Sự mong manh của nó đã được chứng minh nhiều lần, và mỗi lần như vậy đều khiến giá lương thực toàn cầu tăng cao, và mức tăng này chưa kịp giảm xuống trước khi xảy ra sự gián đoạn tiếp theo.

Tình hình hiện tại đặc biệt nghiêm trọng. Việc Thổ Nhĩ Kỳ tạm thời đình chỉ hoạt động vận chuyển hàng hóa qua Biển Đen vào cuối tuần qua không chỉ gây gián đoạn về mặt vận hành mà còn là tín hiệu về sự suy giảm an ninh hàng hải, khiến việc vận chuyển thương mại qua hành lang này ngày càng khó được bảo hiểm với mức phí hợp lý. Quyết định của Thổ Nhĩ Kỳ, được đưa ra bởi một quốc gia có lợi ích chiến lược và thương mại to lớn trong việc duy trì dòng chảy thương mại trên Biển Đen, phản ánh một sự tính toán rủi ro đã nghiêng hẳn về phía bất lợi cho việc vận chuyển quá cảnh, điều mà không thể giải quyết chỉ bằng những lời đảm bảo ngoại giao.

Cảnh báo của Ukraine về việc xuất khẩu nông sản trong mùa vụ 2026-2027 có thể giảm một nửa là con số đáng chú ý trên thị trường. Trước cuộc xâm lược, Ukraine là một trong năm nước xuất khẩu lúa mì, ngô, dầu hướng dương và lúa mạch hàng đầu thế giới. Việc giảm 50% năng lực xuất khẩu không chỉ đơn thuần là chuyển thị phần sang các nhà cung cấp khác. Nó làm thắt chặt nguồn cung xuất khẩu toàn cầu theo cách buộc các quốc gia nhập khẩu, đặc biệt là các nước ở Trung Đông, Bắc Phi, Nam và Đông Nam Á, những nước phụ thuộc vào ngũ cốc Biển Đen để đảm bảo an ninh lương thực, phải cạnh tranh tìm kiếm nguồn cung thay thế với mức giá phản ánh sự khan hiếm của các sản phẩm thay thế.

Joe Davis, giám đốc hàng hóa tại Futures International, đã mô tả chính xác cơ chế truyền dẫn: "Mặc dù sự gián đoạn không nhất thiết dẫn đến việc xuất khẩu của Mỹ tăng ngay lập tức, nhưng nó lại làm thắt chặt triển vọng nguồn cung xuất khẩu toàn cầu và bảng cân đối kế toán, buộc các nhà nhập khẩu phải đa dạng hóa nguồn gốc và duy trì mức giá hỗ trợ cho lúa mì chất lượng cao hơn." Điều này ngụ ý rằng ngay cả khi không có sự chuyển hướng trực tiếp nhu cầu nhập khẩu sang các cảng của Mỹ, giá lúa mì của Mỹ vẫn được hưởng lợi từ sự thắt chặt toàn cầu do sự gián đoạn ở Biển Đen gây ra. Thị trường cho một mặt hàng có thể thay thế lẫn nhau với số lượng nhỏ các nguồn xuất khẩu chính có tính liên kết cao hơn so với những gì dòng chảy thương mại theo từng nguồn gốc cụ thể gợi ý.

Bức tranh kỹ thuật và ý nghĩa của nó

Cấu hình kỹ thuật hiện tại của hợp đồng tương lai lúa mì Chicago đáng được các nhà đầu tư theo dõi thị trường hàng hóa chú ý để tìm kiếm các tín hiệu vĩ mô rộng hơn, chứ không chỉ đơn thuần là giá nông sản riêng lẻ.

Giá lúa mì cứng mùa đông đỏ tăng lên 7,505 đô la/bushel, thể hiện mức tăng 2,7% trong một phiên giao dịch, một động thái định hướng cho thấy sự định vị thị trường chứ không chỉ đơn thuần là điều chỉnh giá cơ bản. Việc giá lúa mì mềm mùa đông đỏ tiến gần đến ngưỡng tâm lý 7 đô la là một tín hiệu kỹ thuật quan trọng hơn: các thị trường đang củng cố gần một mức giá xác định rõ ràng, như lúa mì đã thể hiện trong các phiên gần đây, thường tạo ra những biến động lớn khi mức giá đó bị phá vỡ một cách dứt khoát. Mô hình tích lũy mà các nhà giao dịch đang quan sát phản ánh sự căng thẳng giữa nỗi lo gián đoạn nguồn cung đẩy giá lên cao và sự không chắc chắn về nhu cầu, trong bối cảnh lo ngại về tăng trưởng toàn cầu và sự suy yếu của tiền tệ các thị trường mới nổi, tạo ra sự bù trừ.

Việc giải quyết căng thẳng đó, hướng đi của sự bùng nổ và liệu nó có được duy trì hay không, sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của một số biến số đồng thời: diễn biến của các điều kiện an ninh Biển Đen, sự thay đổi của thời tiết nông nghiệp do hiện tượng El Niño gây ra trên khắp Bắc Mỹ, Úc, Ấn Độ và Đông Nam Á, và động lực mạnh mẽ hơn của đồng đô la Mỹ đã tác động đến giá cả hàng hóa theo những cách có thể khuếch đại hoặc làm giảm tín hiệu cung cầu cơ bản.

Chỉ số giá lương thực toàn cầu của Liên Hợp Quốc tăng lên mức cao nhất trong ba năm vào tháng 7, thậm chí trước khi sự leo thang căng thẳng ở Biển Đen hiện nay tác động đầy đủ đến dòng chảy thương mại, đã tạo nên bối cảnh cơ bản cho sự hình thành kỹ thuật này. Đây không phải là thị trường đang tiến gần đến mức kháng cự trong một môi trường cơ bản ổn định. Đây là thị trường đang tiến gần đến mức kháng cự trong khi các yếu tố cơ bản đang xấu đi trên nhiều phương diện cùng một lúc.

Năm yếu tố thúc đẩy lạm phát lương thực cơ cấu

Tuần trước, các nhà phân tích của UBS đã chỉ ra năm yếu tố đẩy giá thực phẩm toàn cầu tăng cao, dẫn đến câu hỏi trọng tâm trong mọi đánh giá danh mục đầu tư: Liệu đây có phải là dấu chấm hết cho thực phẩm giá rẻ?

Bẫy phụ thuộc nhập khẩu và nền kinh tế chính trị của nó

Sự phân bổ tác động của cú sốc giá lương thực trên toàn cầu rất không đồng đều, và sự không đồng đều đó có những hệ lụy về kinh tế chính trị vượt xa thị trường hàng hóa nông nghiệp.

Các quốc gia ở Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á và Đông Nam Á, những quốc gia đồng thời phụ thuộc vào nhập khẩu ngũ cốc từ Biển Đen, dễ bị ảnh hưởng bởi sự gián đoạn lượng mưa do hiện tượng El Niño, chiếm tỷ trọng chi tiêu cho thực phẩm cao trong giỏ hàng tiêu dùng hộ gia đình, và phải đối mặt với chi phí nhập khẩu tính bằng đô la Mỹ bị khuếch đại bởi sự suy yếu của đồng nội tệ, đang ở trong tình thế khó khăn nhất. Ai Cập, nước nhập khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, lấy phần lớn nguồn cung từ Ukraine và Nga. Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia từng là tuyến đường vận chuyển hàng hóa qua Biển Đen trước khi tạm ngừng hoạt động vận chuyển bằng tàu chở hàng, đang phải đối mặt với rủi ro kép từ nguồn cung bị gián đoạn và đồng lira mất giá so với đô la Mỹ, làm tăng chi phí tính bằng nội tệ cho mỗi giạ lúa mì nhập khẩu.

Nền kinh tế chính trị của lạm phát giá lương thực ở các thị trường mới nổi phụ thuộc vào nhập khẩu khác biệt về chất lượng so với các nước giàu có. Tại Hoa Kỳ hoặc Đức, thực phẩm chiếm từ 10 đến 15% chi tiêu tiêu dùng hộ gia đình, và việc giá thực phẩm tăng 10% thể hiện sự giảm sút đáng kể nhưng có thể kiểm soát được về sức mua thực tế. Tại Indonesia, nơi thực phẩm chiếm khoảng 35% giỏ hàng tiêu dùng điển hình của hộ gia đình, hoặc Philippines, nơi tỷ lệ này là khoảng 40%, mức tăng giá thực phẩm tương đương là một cú sốc phúc lợi nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định chính trị và gây áp lực lên các chính phủ vốn đã bị hạn chế về năng lực tài chính trong việc triển khai các khoản trợ cấp bù đắp do mức nợ tích lũy từ các chương trình trợ cấp năng lượng và thực phẩm trước đó.

Nguy cơ bất ổn xã hội do biến động giá lương thực ở các thị trường mới nổi không phải là điều giả định. Mùa xuân Ả Rập năm 2010-2012 một phần được thúc đẩy bởi sự tăng vọt giá lương thực toàn cầu, khiến nền kinh tế chính trị của các chế độ độc tài ở các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực trở nên không bền vững đối với một bộ phận dân chúng quan trọng. Tình trạng gián đoạn nguồn cung, căng thẳng khí hậu và biến động tiền tệ hiện nay đang tạo ra áp lực về giá lương thực, mà ở một số quốc gia trọng điểm, đang tiến gần đến mức độ trước giai đoạn đó.

Ý nghĩa đối với danh mục đầu tư: Định vị cho sự thay đổi chế độ cấu trúc

Nếu cách nhìn nhận của các nhà phân tích UBS là chính xác, và đây là dấu chấm hết cho nguồn thực phẩm giá rẻ chứ không phải là sự gián đoạn theo chu kỳ đối với xu hướng giảm phát kéo dài, thì những tác động đối với đầu tư sẽ vượt xa thị trường hàng hóa nông nghiệp.

Ngưỡng 7 đô la và những điều tiếp theo

Câu hỏi thị trường trước mắt là liệu giá lúa mì mềm đỏ mùa đông Chicago có thể duy trì ở mức trên 7 đô la một bushel hay không, và điều gì sẽ xảy ra nếu điều đó xảy ra.

Ý nghĩa kỹ thuật của mức giá đó được các nhà tham gia thị trường hiểu rõ, điều này có nghĩa là việc phá vỡ mức giá này một cách bền vững có khả năng thu hút lực mua mạnh từ các chiến lược giao dịch có hệ thống và theo xu hướng, giúp khuếch đại động thái cơ bản. Các điều kiện cơ bản hỗ trợ cho sự phá vỡ này, bao gồm nguồn cung toàn cầu thắt chặt do sự gián đoạn ở Biển Đen, rủi ro sản xuất do hiện tượng El Niño gây ra ở nhiều khu vực trồng trọt, và chỉ số giá lương thực của Liên Hợp Quốc đã ở mức cao nhất trong ba năm, đều độc lập hỗ trợ cho giá cả tăng cao hơn.

Những rủi ro đối với kịch bản tăng giá là có thật và không nên bị xem nhẹ. Một giải pháp ngoại giao cho tình hình an ninh Biển Đen, dù không sắp xảy ra, nhưng không thể loại trừ. Sự phục hồi gió mùa mạnh hơn dự kiến ​​ở Ấn Độ sẽ làm giảm áp lực ngắn hạn lên giá lương thực ở Nam Á. Đồng đô la mạnh lên đáng kể, do dòng vốn tránh rủi ro hoặc chính sách thắt chặt tiền tệ bất ngờ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), sẽ kìm hãm giá cả hàng hóa tính bằng đô la ngay cả khi tình trạng khan hiếm nguồn cung vẫn tiếp diễn. Và sự sụt giảm nhu cầu ở các thị trường nhập khẩu nhạy cảm về giá, nơi các chính phủ có thể phản ứng với sự tăng giá đột biến bằng cách hạn chế nhập khẩu hoặc trợ cấp tiêu dùng làm giảm nhu cầu thực tế, có thể tạo ra một cơ chế tự giới hạn cho xu hướng tăng giá.

Nhưng những lực lượng cấu trúc này không được giải quyết bằng bất kỳ sự bù trừ theo chu kỳ nào. Hành lang Biển Đen sẽ vẫn là một rủi ro địa chính trị chừng nào xung đột tiềm ẩn còn tiếp diễn. Hiện tượng El Niño sẽ đạt đỉnh điểm về cường độ vào cuối năm 2026 và kéo dài đến mùa xuân ở Bắc bán cầu. Tình trạng đầu tư nông nghiệp thiếu hụt mang tính cấu trúc trong thập kỷ qua không thể đảo ngược chỉ bằng một mùa vụ với giá cả tăng cao. Và động lực tiền tệ thúc đẩy sự mất giá tiền tệ, như đã được lập luận rộng rãi trong loạt bài này, là một hệ quả của những hạn chế về tài chính mà không thể giải quyết bằng bất kỳ điều chỉnh chính sách ngắn hạn nào.

Kết luận: Khoản tiền thưởng an ninh lương thực

Kỷ nguyên lương thực giá rẻ không chỉ đơn thuần là câu chuyện về năng suất nông nghiệp hay hiệu quả thương mại toàn cầu, mặc dù cả hai yếu tố này đều đóng góp vào đó. Đó là câu chuyện về sự kết hợp đặc biệt giữa tăng trưởng năng suất sau cuộc Cách mạng Xanh, chuỗi cung ứng toàn cầu hóa với ma sát địa chính trị thấp, giá năng lượng ổn định so với chi phí sản xuất và các chế độ tiền tệ giúp kiềm chế giá cả hàng hóa, cũng như các loại giá cả khác, thông qua việc quản lý lạm phát hiệu quả.

Tất cả những điều kiện đó hiện đang chịu áp lực. Tốc độ tăng năng suất của cuộc Cách mạng Xanh đã chậm lại. Chuỗi cung ứng đang bị gián đoạn dọc theo các đường ranh giới địa chính trị từ Biển Đen đến eo biển Hormuz và kênh đào Panama. Giá năng lượng đang ở mức cao do xung đột và thiếu đầu tư. Và các chế độ tiền tệ, bị hạn chế bởi sự chi phối của ngân sách và gánh nặng nợ công khiến việc thắt chặt thực sự trở nên bất khả thi về mặt chính trị và tài chính, đang có xu hướng thiên về nới lỏng một cách có hệ thống.

Thực phẩm giá rẻ là sản phẩm của một thời điểm lịch sử cụ thể. Thời điểm đó có thể đang kết thúc. Năm yếu tố được UBS nêu ra, tác động đồng thời trên các khía cạnh địa chính trị, khí hậu, cấu trúc, năng lượng và tiền tệ, không phải là loại biến động có thể giải quyết trong một hoặc hai quý và đưa thế giới trở lại tình trạng giảm phát của những năm 2010.

Các nhà đầu tư đặt cược vào lợi nhuận đó có thể nhận thấy rằng khoản phí bảo hiểm lạm phát lương thực mà họ đang bỏ qua không phải là nhất thời. Đó chỉ là bước khởi đầu của một quá trình định giá lại lớn hơn nhiều, định giá tài sản thực so với các khoản nợ tài chính, định giá nguồn cung vật chất so với những lời hứa suông, và định giá chi phí thực sự của một hệ thống lương thực toàn cầu chưa bao giờ an toàn như vẻ bề ngoài của một thập kỷ giá rẻ.

Diễn biến giá lúa mì tương lai tại Chicago sẽ ổn định theo một hướng nào đó. Các yếu tố cấu trúc thúc đẩy xu hướng này đã được xác định rõ và đang hướng đến xu hướng tăng.

----------------------------------------

Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...