Lãi suất huy động tăng – phản xạ sinh tồn của hệ thống và bản chất đằng sau đó

Lãi suất huy động đang tăng trong khi định hướng điều hành của Nhà nước lại là giảm. Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng thực tế đây không phải “độ vênh chính sách” mà là hệ quả tất yếu của hai lực kéo ngược chiều: ý chí điều hành muốn nới lỏng và bản năng sinh tồn của hệ thống ngân hàng đang co siết.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang điều hành chính sách với mục tiêu ưu tiên tăng trưởng, trong khi các ngân hàng thương mại (NHTM) lại phải đối diện với thực tế khan hiếm thanh khoản.

NHNN mong muốn hạ mặt bằng lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, kích thích tín dụng và thúc đẩy đầu tư. Lãi suất điều hành, tái cấp vốn và chiết khấu đều được duy trì ở mức thấp – thể hiện rõ nỗ lực “bơm oxy” cho doanh nghiệp trong giai đoạn kinh tế còn nhiều khó khăn. Nhưng mong muốn của nhà điều hành và hành động của thị trường lại không song hành, bởi các NHTM đang ở trong một hoàn cảnh rất khác: thanh khoản đang chịu áp lực thực sự.

Khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục duy trì mức lãi suất USD cao, đồng thời tỷ giá USD/VND tăng mạnh, đồng đô trở thành tài sản hấp dẫn nhất hành tinh. Dòng vốn quốc tế đảo chiều, người dân và doanh nghiệp trong nước bắt đầu có xu hướng nắm giữ USD nhiều hơn VND.

Lãi suất VND thấp, lạm phát ăn mòn lợi nhuận gửi tiết kiệm, còn USD thì vừa có thể sinh lời, vừa hưởng lợi từ chênh lệch tỷ giá. Hệ quả là “hồ tiền VND” trong hệ thống ngân hàng bắt đầu cạn.

===> Trong bối cảnh đó, các ngân hàng thương mại buộc phải hành động. Nếu vẫn duy trì lãi suất huy động thấp theo định hướng của NHNN, dòng tiền gửi sẽ tiếp tục rút ra, thanh khoản suy kiệt, thậm chí có nguy cơ mất cân đối ngắn hạn.

==> Việc tăng lãi suất huy động không phải lựa chọn chủ quan mà là biện pháp phòng thủ để giữ chân dòng vốn.

---------------------------------------------

Các ngân hàng lúc này phải cùng lúc cạnh tranh với hai đối thủ:

- Đô la Mỹ, với lợi suất cao và sức hấp dẫn tỷ giá.

- Chính các ngân hàng khác, khi từng đơn vị đều cố gắng kéo khách hàng về phía mình.

Cuộc đua lãi suất vì thế trở thành một phản xạ tự nhiên. Không ai muốn đẩy lãi huy động lên, nhưng nếu không làm, họ sẽ mất nguồn “máu” để vận hành hệ thống.

==> Mâu thuẫn vì thế bộc lộ rõ: NHNN mong muốn giảm lãi vay (đầu ra) để thúc đẩy tăng trưởng, trong khi các NHTM buộc phải tăng lãi huy động (đầu vào) để duy trì thanh khoản. Khi chi phí vốn tăng, lãi suất cho vay khó có thể giảm như kỳ vọng của nhà điều hành.

Tóm lại, việc lãi suất huy động tăng trong bối cảnh định hướng nới lỏng của NHNN không phải nghịch lý chính sách, mà là phản ứng sinh tồn của hệ thống ngân hàng. Khi tỷ giá leo thang, dòng tiền rút khỏi VND, và thanh khoản trở nên khan hiếm, việc nâng lãi suất huy động là cách duy nhất để các ngân hàng bảo toàn “mạch máu” trước khi nghĩ đến mục tiêu tăng trưởng toàn nền kinh tế.