Khi giá rẻ không còn là "thẻ bài" thông hành cho thép Việt

Không còn là những cảnh báo xa xôi, làn sóng điều tra từ các thị trường chủ lực đang dồn Hoa Sen, Nam Kim và các ông lớn ngành thép vào một cuộc đua khốc liệt để "xanh hóa" sản xuất và minh bạch hóa nguồn gốc nguyên liệu.

Những cảnh báo dành cho ngành thép Việt đang xuất hiện với tần suất ngày càng dày hơn. Mới nhất, Úc khởi xướng điều tra chống bán phá giá với thép mạ kẽm nhập khẩu từ Việt Nam, liên quan đến Hoa Sen và Nam Kim.

Đáng chú ý, mức biên độ bị cáo buộc lên tới hơn 56% - đủ sức bào mòn gần như toàn bộ lợi thế cạnh tranh nếu bị áp thuế chính thức.

Dù doanh nghiệp cho biết đây mới chỉ là cáo buộc ban đầu, vụ việc vẫn phản ánh một thực tế rõ ràng: thép Việt đang bước vào giai đoạn bị giám sát chặt hơn trên toàn cầu.

Trước đó, Úc đã áp thuế chống bán phá giá với sản phẩm thép cùng loại từ Ấn Độ và Malaysia. Trong khi đó, thép mạ kẽm Việt Nam lại tăng mạnh thị phần tại quốc gia này, chiếm hơn 23% lượng nhập khẩu.

Không chỉ thép mạ, nhiều dòng sản phẩm khác cũng chịu sức ép tương tự. Xuất khẩu thép hình cán nóng sang Úc tăng hơn gấp đôi trong năm 2025, kéo theo nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại ngày càng lớn.

Quy luật của thị trường đang ngày càng rõ: thị phần càng tăng nhanh, nguy cơ bị dựng rào cản càng cao.

Giá rẻ không còn là “lá chắn”

Nếu Úc là tín hiệu cảnh báo, Mỹ và châu Âu mới là áp lực thực sự với ngành thép Việt.

Hồi tháng 3/2026, thép cốt bê tông Việt Nam bị Mỹ áp thuế chống bán phá giá sơ bộ lên tới 130%. Trong khi đó, ngành tôn mạ tiếp tục chịu sức ép nặng nề khi mức thuế tại Mỹ có lúc vượt 160%, kéo xuất khẩu quý I giảm gần 40%.

Ở châu Âu, thách thức còn phức tạp hơn khi EU không chỉ siết bằng thuế mà còn dựng thêm “hàng rào xanh”.

Từ tháng 7/2026, EU sẽ giảm mạnh hạn ngạch miễn thuế và tăng gấp đôi thuế với hàng vượt quota. Song song, doanh nghiệp còn phải đáp ứng các yêu cầu về phát thải carbon, chứng chỉ xanh và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu.

Điều này đồng nghĩa lợi thế “giá rẻ” từng giúp thép Việt mở rộng thị phần đang dần mất hiệu quả.

Các doanh nghiệp giờ không chỉ cạnh tranh về giá, mà còn phải cạnh tranh về công nghệ, tiêu chuẩn môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Cuộc tái cấu trúc không còn là lựa chọn

Trước sức ép xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp đang quay lại tập trung thị trường nội địa để giữ sản lượng. Nam Kim đẩy mạnh phân phối trong nước, còn Hoa Sen tận dụng hệ thống bán lẻ để bù khoảng trống xuất khẩu.

Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp ngắn hạn.

Thị trường nội địa khó hấp thụ toàn bộ công suất khổng lồ mà ngành thép đã mở rộng suốt nhiều năm tăng trưởng nóng. Khi tất cả cùng quay về “sân nhà”, cạnh tranh giá sẽ ngày càng khốc liệt, kéo biên lợi nhuận xuống thấp hơn.

Nguy hiểm hơn, nếu không nâng cấp năng lực cạnh tranh quốc tế, doanh nghiệp có thể mất dần vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái định hình theo tiêu chuẩn xanh và xuất xứ minh bạch.

Giới chuyên gia cho rằng ngành thép Việt đang bước vào cuộc thanh lọc mới, nơi doanh nghiệp nào còn phụ thuộc vào nguyên liệu giá rẻ và mô hình cạnh tranh chi phí thấp sẽ ngày càng thu hẹp dư địa tồn tại.

Ngược lại, các doanh nghiệp đầu tư công nghệ xanh, giảm phát thải, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và minh bạch chuỗi cung ứng sẽ có cơ hội giữ đơn hàng, thậm chí mở rộng thị phần khi nhiều đối thủ bị loại khỏi cuộc chơi.

“Làn sóng” phòng vệ thương mại lần này không còn là rủi ro ngắn hạn, mà đang trở thành luật chơi mới của ngành thép toàn cầu.