Hậu nâng hạng:Chứng khoán Việt cần "đường thông hè thoáng"

Nâng hạng thị trường chỉ là bước khởi đầu, Việt Nam cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ để thu hút và giữ chân dòng vốn dài hạn. Muốn tận dụng cơ hội, thị trường phải minh bạch hơn, đa dạng hàng hóa và tháo gỡ các rào cản pháp lý, đặc biệt trong quá trình niêm yết và thoái vốn nhà nước.

Nâng hạng chỉ là bước khởi đầu – để thị trường vốn Việt Nam thật sự bứt phá, cần một hệ sinh thái vận hành trơn tru, minh bạch và dễ tiếp cận. Từ cơ chế đến hạ tầng giao dịch, mọi “điểm nghẽn” phải được tháo gỡ theo đúng tinh thần: hàng phải thẳng, lối phải thông – nếu không, dòng vốn sẽ vẫn chỉ đứng ngoài mà ngập ngừng quan sát.

Dù được xếp vào nhóm thị trường mới nổi, Việt Nam chưa thể an tâm “vượt vũ môn” nếu không tiếp tục cải cách mạnh mẽ để giải phóng tiềm lực vốn hóa, mở rộng nền tảng cho dòng vốn dài hạn. Tại hội thảo “Nâng hạng thị trường chứng khoán, mở rộng kênh huy động vốn cho nền kinh tế” ngày 30/7/2025, các chuyên gia cảnh báo: nâng hạng chỉ mở cánh cửa cơ hội – phần còn lại là bài toán về cách Việt Nam bước tiếp.

Theo đánh giá của một chuyên gia kinh tế trưởng, với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, nhu cầu về vốn của nền kinh tế Việt Nam là vô cùng lớn. Tuy nhiên, các chỉ số 6 tháng đầu năm 2025 cho thấy nền kinh tế vẫn đang thiếu lực đẩy mạnh từ thị trường vốn – nơi được kỳ vọng là “hệ tuần hoàn tài chính” cho khu vực tư nhân. Ông nhấn mạnh: sau 25 năm phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đến thời điểm phải nâng cấp – không chỉ về phân loại, mà cả về chất lượng vận hành.

So với các thị trường trong khu vực như Thái Lan, Singapore hay Malaysia, quy mô giao dịch của Việt Nam không hề thua kém. Tuy nhiên, các bài học từ Pakistan, UAE hay Hy Lạp cho thấy: nâng hạng không đảm bảo tăng trưởng nếu thiếu một “câu chuyện” thuyết phục về cải cách, minh bạch và hấp dẫn đầu tư. Trong nhiều trường hợp, việc lọt vào rổ thị trường mới nổi lại đi kèm với sự sụt giảm dòng vốn nước ngoài vì thị trường không đủ lực giữ chân nhà đầu tư.

“Được nâng hạng nhưng không cải cách thêm thì thị trường khó có thể đi xa. Việt Nam cần nhiều hơn là một danh hiệu – cần một câu chuyện tăng trưởng rõ ràng, hấp dẫn và có khả năng giữ dòng vốn ở lại lâu dài”, vị chuyên gia nhấn mạnh. Trong ba năm qua, khối ngoại đã bán ròng 4–5 tỷ USD – con số cho thấy dòng vốn không chỉ nhìn vào nhãn mác, mà đòi hỏi nội lực thật sự.

Hấp dẫn dòng vốn phải bắt đầu từ “câu chuyện hàng hóa”

Ở chiều cung, tức là lượng hàng hóa niêm yết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn thuận lợi để mở rộng quy mô thị trường. Tại Trung Quốc, làn sóng IPO 2024–2025 tập trung vào các ngành có dư địa tăng trưởng lớn như hạ tầng và công nghệ – cũng là hướng đi mà Việt Nam kỳ vọng đẩy mạnh qua đầu tư công, trái phiếu công trình và các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, điều thị trường quốc tế thực sự quan tâm không phải là việc Việt Nam có đạt chuẩn MSCI hay không, mà là liệu chúng ta có lộ trình cải cách minh bạch, có khả năng thực thi hay chỉ hô khẩu hiệu. Dù Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã đưa ra lộ trình cụ thể, nhưng sau cột mốc nâng hạng, áp lực sẽ đặt lên việc đảm bảo “hàng thẳng – lối thông” trong toàn bộ cấu trúc thị trường: từ công nghệ giao dịch, năng lực thanh khoản đến tính công bằng và minh bạch trong tiếp cận thông tin.

Một điểm yếu cố hữu hiện nay là khả năng định giá (price discovery) vẫn chưa hoàn thiện, do sự lấn át của nhà đầu tư cá nhân và thiếu vắng vai trò của các quỹ định lượng, quỹ phòng hộ. Nếu không thúc đẩy được sự tham gia của các nhà đầu tư chuyên nghiệp, thị trường dễ rơi vào trạng thái đầu cơ ngắn hạn, kém ổn định và dễ bị chi phối bởi tâm lý bầy đàn.

Cùng với đó, quy định về điều kiện niêm yết – như yêu cầu lợi nhuận dương hai năm liên tiếp và không có lỗ lũy kế – đang vô tình đóng cửa với các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, startup công nghệ. Trong bối cảnh dòng vốn quốc tế đang săn tìm cơ hội tại các nền kinh tế số mới nổi, đây là một nút thắt cần sớm được tháo gỡ.

Thị trường cần thêm hàng – Nhà nước cần bớt nắm

Vấn đề phát triển hàng hóa niêm yết gắn chặt với câu chuyện thoái vốn nhà nước. Theo đại diện cơ quan quản lý, thời gian qua, chính sách gắn IPO với niêm yết cổ phiếu đã được thúc đẩy để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp dù đã niêm yết nhưng Nhà nước vẫn nắm giữ tỷ lệ cổ phần quá cao, làm hạn chế tính thanh khoản và sức hấp dẫn của cổ phiếu trên sàn.

Một lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán khẳng định, việc tích hợp quy trình IPO và niêm yết – thông qua sửa đổi Nghị định 155 – là bước đi cần thiết để giúp nhà đầu tư có thể giao dịch cổ phiếu ngay sau IPO, thay vì phải chờ đợi dài ngày như trước. Đồng thời, cơ quan này đang tiếp tục rà soát và cải tiến các quy định chưa phù hợp, nhằm tăng tính linh hoạt và hấp dẫn cho thị trường sơ cấp.

Đối với sự sụt giảm số lượng IPO gần đây, các chuyên gia nhận định nguyên nhân đến từ bối cảnh thị trường toàn cầu siết chặt thanh khoản, chứ không chỉ do các quy định nội địa. Trong giai đoạn tới, chính sách thoái vốn cần đi kèm với chọn lọc: ưu tiên đưa ra thị trường những cổ phiếu có chất lượng, hoạt động minh bạch và có khả năng tạo ra làn sóng quan tâm thực sự từ nhà đầu tư.

Tóm lại, nâng hạng là điều kiện cần – nhưng để dòng vốn ở lại và lan tỏa vào nền kinh tế, thị trường chứng khoán Việt Nam cần chứng minh một điều kiện đủ: đó là năng lực cải cách dứt khoát, định hướng phát triển rõ ràng và hành lang pháp lý đủ rộng để đón các dòng vốn chiến lược lẫn dài hạn. Không thể nâng hạng chỉ bằng danh hiệu – mà bằng hành động.