GAS, BSR, ACV có thể phải hạ tỷ lệ sở hữu Nhà nước để giữ “vé” trên sàn?

Nhiều doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) quy mô lớn như GAS, BSR, ACV, BCM… đang đứng trước bài toán cơ cấu lại tỷ lệ sở hữu khi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) yêu cầu rà soát điều kiện công ty đại chúng theo quy định mới của Luật Chứng khoán.

Rà soát điều kiện công ty đại chúng

Ngày 24/2/2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) ban hành công văn yêu cầu các DNNN đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán kiểm tra lại tư cách công ty đại chúng.

Theo quy định hiện hành của Luật Chứng khoán (đã sửa đổi, bổ sung), một công ty đại chúng phải đáp ứng đồng thời các điều kiện: là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp và vốn chủ sở hữu từ 30 tỷ đồng trở lên; tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Doanh nghiệp không còn đáp ứng một trong các điều kiện trên sẽ bị hủy tư cách công ty đại chúng. Đối với các công ty đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trước ngày 1/1/2021 nhưng đến 1/1/2026 không đáp ứng điều kiện theo quy định mới, việc hủy tư cách sẽ thực hiện theo luật, trừ trường hợp Đại hội đồng cổ đông chủ động quyết định hủy trước thời điểm này.

Pháp luật cũng quy định ngoại lệ đối với DNNN chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước sang công ty cổ phần đang niêm yết/đăng ký giao dịch nhưng chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông. Các doanh nghiệp này sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng trong thời gian thực hiện phương án cơ cấu lại đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Tuy nhiên, với các DNNN không thuộc diện ngoại lệ và các công ty con của DNNN, nếu không đáp ứng điều kiện, doanh nghiệp phải thông báo cho UBCKNN trong vòng 15 ngày kể từ thời điểm phát sinh, đồng thời công bố thông tin theo quy định. Sau một năm không khắc phục, doanh nghiệp buộc phải nộp hồ sơ đề nghị hủy tư cách công ty đại chúng.

Nhiều “ông lớn” có tỷ lệ sở hữu Nhà nước gần như tuyệt đối

Thực tế, không ít doanh nghiệp đầu ngành đang có cơ cấu cổ đông tập trung gần như tuyệt đối vào cổ đông Nhà nước.

Tại Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS, mã: GAS), Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) đang nắm giữ khoảng 95,8% số cổ phiếu có quyền biểu quyết, trong khi hàng chục nghìn cổ đông còn lại chỉ sở hữu khoảng 4,2% vốn.

Tương tự, tại CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), PVN hiện nắm khoảng 91,1% vốn điều lệ.

GAS, BSR, ACV có thể phải hạ tỷ lệ sở hữu Nhà nước để giữ “vé” trên sàn?

Ở nhóm hạ tầng – bất động sản, Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp (Becamex IDC, mã: BCM) có tới 95,4% vốn do UBND tỉnh Bình Dương (trước sáp nhập) nắm giữ. Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) ghi nhận khoảng 95,4% cổ phần thuộc sở hữu Nhà nước.

Thậm chí, một số doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu tập trung còn cao hơn như Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam với khoảng 99,5% vốn Nhà nước; hay Tổng Công ty Cổ phần Đầu tư Quốc tế Viettel (Viettel Global, mã: VGI) khi Tập đoàn Viettel nắm giữ hơn 99% vốn.

Với cơ cấu như trên, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) trên thị trường ở mức rất thấp, tiệm cận hoặc thấp hơn ngưỡng 10% theo yêu cầu pháp luật.

Bài toán giảm sở hữu để giữ “vé” trên sàn

Trong bối cảnh quy định về cơ cấu cổ đông được siết chặt, để duy trì tư cách công ty đại chúng và tiếp tục niêm yết/đăng ký giao dịch, nhiều doanh nghiệp buộc phải tính đến phương án giảm tỷ lệ nắm giữ của cổ đông chi phối.

Tại BSR, phương án được đặt ra là PVN xem xét thoái bớt một phần vốn. Đồng thời, doanh nghiệp chủ động tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, trong đó kỳ vọng thu hút các đối tác từ khu vực Trung Đông – nhóm có tiềm lực tài chính và khả năng cung cấp nguồn dầu thô ổn định.

Với các doanh nghiệp khác, phương án xử lý có thể bao gồm phát hành thêm cổ phần ra công chúng, bán bớt vốn Nhà nước, hoặc kết hợp cả hai để gia tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư bên ngoài, qua đó đáp ứng yêu cầu tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Việc điều chỉnh cơ cấu cổ đông không chỉ mang ý nghĩa tuân thủ pháp lý, mà còn có thể tạo thêm thanh khoản, cải thiện chất lượng quản trị và mở rộng cơ hội thu hút vốn trên thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp giữ vai trò then chốt trong các lĩnh vực năng lượng, hạ tầng, hàng không…, bài toán cân bằng giữa mục tiêu quản lý vốn Nhà nước và yêu cầu thị trường hóa sẽ là thách thức không nhỏ trong giai đoạn tới.