#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Dầu vượt 100 USD: rủi ro Fed nâng lãi suất trở lại và cánh cửa hẹp của NHNN

Vì sao lần tăng này khác Sáng 10/9, dầu Brent giao dịch quanh 101,8 USD/thùng, tăng gần 4% trong một phiên; WTI ở mức 96,05 USD/thùng. Tính từ đầu tháng 8, Brent đã tăng khoảng 25%. Nguyên nhân trực tiếp là xung đột Trung Đông leo thang, đặc biệt là các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng của Ả Rập Xê Út.

Chi tiết này quan trọng hơn con số. Kinh tế học đã tách rõ hai loại cú sốc giá dầu với hệ quả vĩ mô khác nhau hẳn: cú sốc do cầu toàn cầu mạnh lên thường đi kèm tăng trưởng tốt, và cú sốc do gián đoạn nguồn cung — đúng trường hợp hiện tại.

Cú sốc cung mang đặc tính stagflationary: đẩy giá lên và đồng thời kéo tăng trưởng xuống. Ngân hàng trung ương không được lựa chọn dễ dàng giữa "chống lạm phát" và "hỗ trợ tăng trưởng", mà buộc phải đánh đổi. Điều này cũng có nghĩa: những gì đúng với giá dầu tăng vì kinh tế thế giới khỏe lên không tự động đúng với lần tăng này.

Về bản chất, dầu là đầu vào của vận tải, logistics, sản xuất, điện, hóa chất cho tới tiêu dùng cuối cùng. Khi giá dầu tăng, chi phí năng lượng tăng theo. Nếu doanh nghiệp chuyển được phần chi phí này sang giá bán, áp lực lạm phát xuất hiện rõ hơn. Nếu không chuyển hết, biên lợi nhuận bị thu hẹp. Không có lối thoát thứ ba.

Đây là điểm cần nói thẳng, vì thị trường trong nước vẫn quen với khung "chờ Fed hạ lãi suất".

Fed đang giữ lãi suất ở vùng 3,50–3,75% và đã giữ nguyên suốt 5 phiên họp liên tiếp, chưa có lần hạ nào trong năm 2026. Dot plot tháng 6 cho thấy các thành viên FOMC dự phóng lãi suất cuối năm trong khoảng 3,6–4,1%, tức nghiêng về hướng cao hơn hiện tại. Một phần thị trường đã định giá khả năng Fed nâng lãi suất trong nửa cuối năm.

Nói cách khác, kỳ vọng hạ lãi suất về cơ bản đã bị xóa từ trước khi giá dầu vượt 100 USD. Vai trò của cú sốc dầu lúc này không phải là "kéo ngược kỳ vọng nới lỏng", mà là đẩy cán cân rủi ro từ "giữ nguyên" sang "có thể phải thắt chặt thêm".

Rủi ro lớn nhất với Fed không phải vài tháng CPI cao — Fed hoàn toàn có thể bỏ qua biến động ngắn hạn của giá năng lượng. Rủi ro thật là kỳ vọng lạm phát bị kéo lên và mất neo, khi giá năng lượng lan sang giá dịch vụ và tiền lương. Nếu điều đó xảy ra, Fed sẽ có rất ít lý do để nới lỏng, kể cả khi tăng trưởng chậm lại.

Nhà đầu tư muốn theo dõi kênh này bằng dữ liệu, thay vì bằng cảm nhận, có thể nhìn hai chỉ báo: kỳ vọng lạm phát kỳ hạn 5 năm sau 5 năm (5y5y forward breakeven) và khảo sát kỳ vọng lạm phát của Đại học Michigan. Chừng nào hai chỉ báo này còn ổn định, Fed vẫn còn cơ sở để "nhìn xuyên qua" cú sốc dầu.

Việt Nam: cánh cửa vốn đã hẹp, giá dầu đóng nốt phần còn lại

Với Việt Nam, vấn đề không còn là dự báo. Truyền dẫn đã xảy ra và đã hiện lên số liệu.

CPI bình quân 8 tháng đầu năm 2026 tăng 4,45% so với cùng kỳ — sát trần mục tiêu 4,5% mà Quốc hội đặt ra cho cả năm. Riêng tháng 8, CPI tăng 0,47% so với tháng trước và 4,89% so với cùng kỳ. Đáng chú ý hơn, lạm phát cơ bản 8 tháng đã ở mức 4,24%, cho thấy áp lực giá không còn gói gọn trong nhóm năng lượng.

Nhìn vào cấu phần, nhóm giao thông là nhóm tăng mạnh nhất trong tháng 8 với 4,09% so với tháng trước, một mình đóng góp 0,41 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung. Trong đó dầu diesel tăng 22,15% và xăng tăng 9,53%. Diesel là đầu vào trực tiếp của vận tải hàng hóa và logistics, nên phần lớn tác động vòng hai — lên giá hàng hóa tiêu dùng — vẫn còn ở phía trước.

Cục Thống kê đã cảnh báo: nếu căng thẳng Trung Đông kéo dài và giá dầu tiếp tục leo thang, yếu tố này có thể làm CPI tăng thêm khoảng 1–2 điểm phần trăm. Đặt cạnh mức 4,45% hiện tại, kịch bản vượt 5% không còn là giả định xa.

Về phía chính sách, Ngân hàng Nhà nước đã tự nói rõ điều mà thị trường cần nghe: dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ để hỗ trợ tăng trưởng "rất hạn hẹp", do rủi ro lạm phát, biến động quốc tế và các giới hạn về an toàn vốn của hệ thống ngân hàng. Định hướng điều hành hiện nghiêng về giữ ổn định tỷ giá, can thiệp linh hoạt trên thị trường ngoại hối, và dùng các công cụ thanh khoản như tái cấp vốn để hỗ trợ hệ thống — chứ không phải hạ mạnh mặt bằng lãi suất.

Áp lực tỷ giá là ràng buộc thực tế: giá USD bán ra tại ngân hàng đã lên vùng 26.300 đồng trong tháng 8. Nếu Fed duy trì lãi suất cao trong khi Việt Nam hạ nhanh, chênh lệch lãi suất VND–USD sẽ trở nên nhạy cảm hơn với dòng vốn.

Có ba kênh riêng của Việt Nam mà thị trường thường bỏ qua:

Dầu khí: giá dầu cao không làm cả nhóm cùng hưởng lợi

Đây là điểm dễ bị đánh đồng nhất trên thị trường. Tác động cần nhìn theo chuỗi giá trị, không nhìn theo nhãn "cổ phiếu dầu khí".

Tóm gọn: phần hưởng lợi rõ hơn nằm ở thượng nguồn (với độ trễ) và nhóm khí ở trung nguồn; hạ nguồn phân hóa và có thể chịu áp lực khi bị kẹp giữa giá đầu vào cao và sức mua yếu.

Và bên chịu thiệt — phần thường bị bỏ quên

Với phần lớn nhà đầu tư đang cầm cổ phiếu, câu hỏi thực tế hơn là ai chịu thiệt. Danh mục chịu tác động rõ nhất:

Nhìn theo cách này, giá dầu cao là một cuộc phân phối lại lợi nhuận giữa các ngành, không phải một cú hích chung cho thị trường.

Kịch bản ngược cần được tính đến

Mạch lập luận trên không phải kịch bản duy nhất, và cần nói rõ điều đó.

Thứ nhất, giá dầu cao tự phá cầu. Dầu trên 100 USD làm chậm tăng trưởng toàn cầu, và nếu tăng trưởng yếu đi rõ rệt, Fed có thể phải hạ lãi suất vì lý do tăng trưởng, kể cả khi lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu.

Thứ hai, cường độ sử dụng dầu đã giảm mạnh. Kinh tế toàn cầu ngày nay tiêu thụ ít dầu hơn nhiều trên mỗi đơn vị GDP so với thập niên 1970, kỳ vọng lạm phát được neo tốt hơn, và thị trường lao động ít cơ chế chỉ số hóa tiền lương hơn. Vì vậy "dầu 100 USD" hôm nay không tương đương "dầu 100 USD" bốn thập niên trước.

Thứ ba, nếu nguyên nhân mang tính sự kiện địa chính trị, phần bù rủi ro có thể xẹp nhanh khi tình hình dịu đi. Điều kiện then chốt của toàn bộ bài toán này là giá dầu neo cao đủ lâu, và nó cần được định lượng thay vì nói chung: mốc tham chiếu hợp lý là Brent duy trì trên 95 USD/thùng liên tục khoảng 3 tháng. Dưới ngưỡng đó, phần lớn tác động nằm ở tâm lý và ở lợi nhuận từng quý, chưa đủ để dịch chuyển chính sách tiền tệ.

Ba mốc cần theo dõi