Cuộc khủng hoảng dầu mỏ và áp lực kinh tế cho châu Á

Cuộc xung đột ở Trung Đông đã gây ra gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử.

IEA cho biết chiến tranh đã khiến nguồn cung thế giới giảm khoảng 8 triệu thùng/ngày vào tháng 3, tương đương gần 8% nhu cầu toàn cầu. Việc eo biển Hormuz – tuyến vận tải quan trọng nối Vịnh Ba Tư với thế giới – gần như bị phong tỏa (khoảng 20% lưu lượng dầu thô và sản phẩm dầu toàn cầu đi qua đây mỗi ngày) đã đẩy thị trường năng lượng vào tình trạng báo động. IEA cảnh báo sự cố nguồn cung kỷ lục này đang tạo ra cú sốc chưa từng có, buộc các nước vùng Vịnh cắt giảm sản lượng và kích hoạt đợt xả kho dầu chiến lược khẩn cấp lớn nhất (400 triệu thùng) để bình ổn giá.

Ở cuộc khủng hoảng này, châu Á chính là “mục tiêu” chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Khu vực châu Á nhanh chóng trở thành “điểm nóng” của cơn khủng hoảng năng lượng, do phần lớn dầu từ Vịnh Ba Tư chuyển về đây. Ước tính trước kia có khoảng 19 triệu thùng/ngày (chiếm ~20% giao dịch dầu mỏ thế giới) đi qua eo Hormuz, và đến 80–90% lượng dầu đó phục vụ cho các nước châu Á lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ…. Ví dụ, khoảng 80–90% dầu nhập khẩu của Nhật và 30–40% của Trung Quốc trước đây đến từ Vịnh Ba Tư. Kết quả là khi Hormuz bị phong tỏa, các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn ở châu Á ngay lập tức “căng mình” ứng phó. Theo Cục Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), một phần năm nguồn cung dầu và 1/5 dòng khí thiên nhiên hóa lỏng toàn cầu (LNG) đi qua eo Hormuz, với trên 80% lượng dầu và sản phẩm lọc hóa từ đây hướng về châu Á. Vì vậy, ảnh hưởng từ cơn sốc này đã “đổ bộ” lên các thị trường châu Á trước hết.

Một số dẫn chứng điển hình: giá nhiên liệu châu Á lập tức tăng vọt. Tại Singapore – trung tâm lọc hóa dầu của khu vực – giá dầu jet tăng hơn gấp đôi lên ~223 USD/thùng chỉ trong vài tuần sau khủng hoảng, xăng diesel tăng gần gấp đôi. Tương tự, giá phân bón toàn cầu đặc biệt urê – vốn phụ thuộc nhiều vào khí tự nhiên từ vùng Vịnh – đã tăng trên 40% ở châu Á khi Qatar ngừng sản xuất LNG sau các cuộc tấn công đầu tháng 3. Chi phí vận tải hàng hải (bảo hiểm chiến tranh, cước tàu) cũng bùng nổ, khiến hàng hóa tăng giá trên diện rộng. Nhìn chung, hàng hóa thiết yếu và năng lượng đều chịu áp lực tăng giá lớn.

Ứng phó khẩn cấp của các quốc gia châu Á

Trước cuộc khủng hoảng, hầu hết chính phủ và doanh nghiệp ở châu Á chưa xây dựng được nguồn cung thay thế nhanh.

Vì vậy, khu vực phải áp dụng nhiều biện pháp khẩn cấp như tiết kiệm năng lượng và cấp phát nhiên liệu theo hạn ngạch.

Theo IEA, nhiều nước đã tái áp dụng “kịch bản Covid” với các biện pháp như khuyến khích làm việc tại nhà, giảm chiếu sáng và hạn chế đi lại.

Ví dụ, Philippines đã áp dụng tuần làm việc 4 ngày cho công chức và kêu gọi cắt giảm 10% tiêu thụ nhiên liệu của cơ quan công quyền. Sri Lanka thậm chí bắt đầu phân bổ nhiên liệu theo định mức qua mã QR và thiết lập hạn ngạch xăng cho từng xe cơ giới. Nhiều nước khác như Thái Lan, Pakistan cũng yêu cầu giảm giờ hoạt động, giới hạn nhiệt độ điều hòa và khuyến khích tiết kiệm trong cơ quan. Tuy các biện pháp này có thể giảm phần nào nhu cầu nhiên liệu, nhưng sự thay đổi đột ngột đã buộc châu Á “chạy vắt chân lên cổ”.

Thị trường hàng hóa và năng lượng biến động mạnh

Giá dầu và nhiên liệu tăng vọt: Kỳ vọng dầu Brent và Dubai bay vượt ngưỡng 100 USD/thùng; ở châu Á, giá nhiên liệu tinh chế như jet và diesel tăng từ mức 90–100 USD lên 180–220 USD/thùng chỉ trong vài tuần. Tình trạng thiếu dầu mỏ khiến các nhà máy lọc dầu phải giảm công suất, trong khi chi phí vận tải năng lượng tăng cao.

Giá phân bón và nông sản: Khủng hoảng làm gián đoạn nguồn nguyên liệu khí của khu vực vùng Vịnh (Qatar – một trong những nước xuất khẩu LNG lớn), đẩy giá urê và phân bón lên kỷ lục (giá urê ở Đông Nam Á tăng trên 40% kể từ khi nhà máy LNG Qatar ngưng hoạt động). Điều này nguy cơ lan ra đà tăng giá thực phẩm toàn cầu vào cuối năm.

Khí tự nhiên và LNG: Phần lớn khí LNG xuất khẩu từ vùng Vịnh cũng bị ảnh hưởng. Nhu cầu thay thế đang khiến giá khí ở châu Á leo thang (giá khí đốt vận tải tăng vọt, thị trường than và khí đốt thay thế bão hòa).

Vàng và tài sản trú ẩn: Các nhà đầu tư cũng sẽ đổ vốn vào vàng và đồng đô la Mỹ như kênh phòng thủ lạm phát, gây áp lực lên thị trường ngoại hối và chứng khoán khu vực.

Tăng trưởng và lạm phát: kịch bản xấu

Hệ quả kinh tế vĩ mô đang dần lộ diện.

Tăng trưởng toàn cầu dự báo sẽ giảm tốc mạnh, trong khi lạm phát tiếp tục leo cao. OECD cảnh báo tăng trưởng kinh tế thế giới 2026 có thể chỉ đạt khoảng 3% (thấp hơn mức dự báo trước khủng hoảng), trong khi lạm phát G20 bị đẩy lên khoảng 4,0% (tăng gấp rưỡi so với dự báo trước). Ở khu vực châu Á, các nền kinh tế xuất khẩu năng lượng (ví dụ Trung Đông, Úc) cũng thiệt hại do mất doanh thu bán dầu. IEA chỉ ra rằng các nền kinh tế đang phát triển nhập khẩu dầu ở Đông và Đông Nam Á chịu ảnh hưởng nặng nhất. Chuỗi cung ứng đình trệ và chi phí năng lượng cao sẽ cắt giảm tổng cầu: có thể khiến tăng trưởng toàn cầu năm nay chỉ còn 2% hoặc thấp hơn, kèm theo lạm phát leo thang trên 4%, đặc trưng của một kịch bản suy thoái toàn cầu như dự báo của một số chuyên gia.

Lời khuyên cho nhà đầu tư

Đa dạng hóa danh mục: Nhà đầu tư nên cân nhắc tăng tỷ trọng đầu tư vào các kênh hàng hóa (commodities) như quỹ ETF năng lượng, khoáng sản, nông sản, hoặc trái phiếu liên quan năng lượng. Vàng và bạc cũng là hàng rào lạm phát truyền thống. Bên cạnh đó, xem xét các cổ phiếu năng lượng sạch hoặc khí đốt thiên nhiên có thể được hưởng lợi từ nhu cầu chuyển đổi nguồn cung.

Theo dõi tín hiệu chính sách: Ngân hàng trung ương có thể vẫn thắt chặt chính sách nhằm kiềm chế lạm phát cao. Đặc biệt chú ý diễn biến lãi suất và tỷ giá khi áp lực năng lượng lan rộng. Đồng thời, chính phủ các nước có thể tung gói hỗ trợ giá nhiên liệu hoặc năng lượng; chiến lược phòng ngừa khủng hoảng nguồn cung (như mở rộng dự trữ) cũng cần được cập nhật.

Giám sát chuỗi cung ứng: Các doanh nghiệp nên đánh giá rủi ro chuỗi cung ứng, nhất là các ngành công nghiệp nặng và chế biến phụ thuộc nhiều vào xăng dầu, khí hóa lỏng hay phân bón. Điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp (ví dụ ưu tiên năng lượng thay thế) và sử dụng hợp đồng phái sinh để phòng ngừa biến động giá.

Theo dõi thông tin kịp thời: Xung đột Trung Đông có thể kéo dài hoặc nhanh chóng được hòa giải – cả hai kịch bản đều tạo ra khác biệt lớn cho thị trường năng lượng. Nhà đầu tư chuyên nghiệp cần liên tục cập nhật dữ liệu từ IEA, OPEC, các báo cáo kinh tế vĩ mô và tin tức chính trị quốc tế để có phản ứng sớm.

Việc chuẩn bị kịch bản ứng phó ngay từ bây giờ sẽ giúp các nhà đầu tư hạn chế thiệt hại và tận dụng cơ hội trong giai đoạn biến động.

Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch các sản phẩm hàng hóa trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá