"Cơn khát" VND "bủa vây" hệ thống ngân hàng

Khoảng cách chênh lệch lên tới 2,5 triệu tỷ đồng giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường dân cư đang là "bài toán đau đầu" thách thức biên lợi nhuận của hệ thống ngân hàng trong nửa cuối năm 2026.

Phiên giao dịch ngày 30/6 ghi nhận diễn biến hiếm thấy khi lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm tăng từ 3,6% lên 13%/năm chỉ sau một ngày, tương đương mức tăng 9,4 điểm phần trăm.

Không chỉ kỳ hạn qua đêm, lãi suất kỳ hạn một tuần lên 8,5%/năm, kỳ hạn hai tuần 8%/năm và kỳ hạn một tháng đạt 8,1%/năm, cho thấy áp lực thiếu hụt vốn lan rộng trong toàn hệ thống.

Theo giới phân tích, nhu cầu vốn tăng mạnh vào cuối quý II do các ngân hàng bổ sung thanh khoản phục vụ hoạt động chốt sổ kế toán và cân đối bảng cân đối tài sản.

Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước nhanh chóng triển khai nghiệp vụ hoán đổi USD/VND kỳ hạn 7 ngày và tiếp tục bơm ròng 14.551 tỷ đồng qua kênh thị trường mở (OMO) với lãi suất 4,5%/năm, nhằm hỗ trợ thanh khoản và ổn định tâm lý thị trường.

Tín dụng tăng nhanh hơn huy động

Nguyên nhân cốt lõi của áp lực thanh khoản nằm ở khoảng cách ngày càng lớn giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn.

Theo số liệu của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), đến cuối tháng 5, tín dụng toàn hệ thống tăng 5,71%, trong khi huy động vốn chỉ tăng 2,98%. Chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và nguồn vốn huy động trên thị trường 1 đã lên tới khoảng 2,5 triệu tỷ đồng.

Lãnh đạo một ngân hàng thuộc nhóm Big4 cho biết đây là lần hiếm hoi dư nợ cho vay vượt quy mô huy động, phản ánh sức ép cân đối nguồn vốn ngày càng lớn.

Ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ và vừa, cạnh tranh huy động cũng nóng lên khi nhiều đơn vị nâng lãi suất tiền gửi trực tuyến kỳ hạn 12 tháng lên 7,1-7,3%/năm để hút dòng tiền.

Trong khi đó, để bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn, các ngân hàng đã phát hành hơn 61.000 tỷ đồng trái phiếu trong 5 tháng đầu năm. Mặt bằng lãi suất trái phiếu cũng tăng đáng kể, phổ biến từ 7,9-8,6%/năm, thậm chí có những đợt phát hành lên tới 9%/năm.

Áp lực với ngành ngân hàng và nền kinh tế

Bên cạnh yếu tố huy động, tiến độ giải ngân đầu tư công chậm cũng góp phần làm thanh khoản hệ thống thêm căng thẳng.

Trong 5 tháng đầu năm, thu ngân sách đã hoàn thành khoảng 50% dự toán, nhưng giải ngân đầu tư công mới đạt 21,6%, khiến một lượng lớn tiền vẫn nằm tại Kho bạc Nhà nước thay vì quay trở lại nền kinh tế.

Đối với các ngân hàng, chi phí vốn tăng có thể tạo áp lực lên biên lãi ròng (NIM) nếu lãi suất cho vay không tăng tương ứng. Đồng thời, cuộc đua huy động vốn cũng làm gia tăng cạnh tranh giữa các nhà băng, đặc biệt ở nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ.

Trong ngắn hạn, việc Ngân hàng Nhà nước linh hoạt sử dụng các công cụ điều tiết được kỳ vọng giúp ổn định thanh khoản. Tuy nhiên, về dài hạn, cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng, huy động vốn và tiến độ giải ngân đầu tư công sẽ tiếp tục là những yếu tố quyết định diễn biến của thị trường tiền tệ.