Cổ phiếu ngân hàng tái định vị giá trị

Thị trường chứng khoán đang chứng kiến một cuộc chuyển giao tư duy định giá khốc liệt đối với cổ phiếu ngân hàng, nơi vương quyền của "room tín dụng" bị lật đổ. Dòng tiền thông minh đã chấm dứt giai đoạn mua đuổi theo phong trào để chuyển sang săn tìm những nhà băng làm chủ được chi phí vốn.

Cú sốc lãi suất qua đêm vọt lên hai chữ số trên thị trường liên ngân hàng đã phát đi một thông điệp đanh thép: Tăng trưởng quy mô bất chấp mà thiếu nền tảng thanh khoản vững chắc sẽ chỉ là chiếc bẫy bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Giai đoạn 2023-2025, câu chuyện đầu tư cổ phiếu ngân hàng khá rõ ràng. Lãi suất thấp, thanh khoản hệ thống dồi dào cùng tín dụng phục hồi giúp nhiều ngân hàng mở rộng bảng cân đối và duy trì tốc độ tăng trưởng lợi nhuận cao.

Trong bối cảnh đó, thị trường chủ yếu định giá cổ phiếu dựa trên ba yếu tố: tăng trưởng tín dụng, lợi nhuận và khả năng được cấp hạn mức tín dụng cao.

Tuy nhiên, những tín hiệu xuất hiện từ đầu năm 2026 cho thấy cuộc chơi đang thay đổi.

Theo nhiều chuyên gia, dòng tiền vẫn hiện diện ở nhóm ngân hàng nhưng không còn tạo thành một "con sóng ngành" như trước. Thay vào đó, dòng vốn bắt đầu phân hóa mạnh, ưu tiên những ngân hàng có nền tảng tài chính vững chắc, quản trị nguồn vốn tốt thay vì chỉ tăng trưởng nhanh.

Sự thay đổi này diễn ra cùng lúc với những biến động đáng chú ý trên thị trường tiền tệ.

Đầu tháng 6, lãi suất VND qua đêm trên thị trường liên ngân hàng vọt lên khoảng 11%/năm - mức cao nhất từ đầu năm và cao hơn rất nhiều so với vùng dưới 4% được duy trì trong nhiều tháng trước đó. Các kỳ hạn một tuần, hai tuần và một tháng cũng đồng loạt tăng lên vùng 7-8%/năm.

Đáng chú ý hơn, lãi suất qua đêm tăng cao hơn các kỳ hạn dài hơn - một hiện tượng phản ánh áp lực thanh khoản ngắn hạn đang gia tăng trong hệ thống ngân hàng.

Điều đó cũng đồng nghĩa, câu chuyện của ngành ngân hàng không còn đơn thuần là cho vay được bao nhiêu, mà là huy động vốn với chi phí nào và duy trì tăng trưởng lợi nhuận ra sao khi vốn ngày càng đắt đỏ.

Bên cạnh đó, những thông tin về khả năng cơ quan quản lý giám sát chặt hơn tăng trưởng tín dụng và lãi suất huy động cũng khiến thị trường chú ý nhiều hơn đến chất lượng thanh khoản của từng ngân hàng.

Chính vì vậy, nhiều cổ phiếu ngân hàng không còn tăng đồng loạt như trước. Nhà đầu tư bắt đầu đặt ra những câu hỏi khác: ngân hàng lấy nguồn vốn từ đâu, chi phí huy động thế nào và có đủ khả năng bảo vệ biên lợi nhuận khi lãi suất biến động hay không.

Nhà đầu tư đang trả tiền cho điều gì?

Theo chuyên gia CFA Lê Hoài Ân, năm 2026 đánh dấu sự trở lại của các yếu tố nguồn vốn và thanh khoản trong câu chuyện định giá ngành ngân hàng.

Nếu trước đây thị trường sẵn sàng trả mức định giá cao cho các ngân hàng tăng trưởng tín dụng nhanh, thì nay lợi thế thuộc về những tổ chức sở hữu nguồn vốn chi phí thấp và khả năng duy trì tăng trưởng bền vững.

Ông cho rằng một ngân hàng dù tăng trưởng tín dụng 20-25% nhưng phải huy động vốn với lãi suất cao sẽ khiến chi phí vốn tăng nhanh hơn thu nhập, kéo biên lãi thuần (NIM) thu hẹp và làm suy giảm triển vọng lợi nhuận.

Ngược lại, những ngân hàng duy trì được nguồn vốn giá rẻ sẽ có nhiều dư địa bảo vệ lợi nhuận hơn trong môi trường lãi suất cao.

Đó là lý do các chỉ tiêu như CASA, COF hay mức độ phụ thuộc vào thị trường liên ngân hàng đang được giới đầu tư theo dõi sát sao.

Đặc biệt, CASA không chỉ phản ánh tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn mà còn thể hiện khả năng giữ dòng tiền giao dịch của khách hàng cũng như sức mạnh hệ sinh thái ngân hàng. Trong bối cảnh chi phí vốn gia tăng, đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp bảo vệ NIM.

Theo ông Ân, những ngân hàng sở hữu CASA cao, tệp khách hàng lớn và nguồn huy động ổn định sẽ có nhiều lợi thế hơn khi mặt bằng lãi suất biến động.

Ngược lại, các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tiền gửi kỳ hạn dài hoặc phải cạnh tranh bằng lãi suất cao sẽ chịu áp lực lớn hơn lên chi phí vốn và lợi nhuận.

Chu kỳ mới chỉ thưởng cho ngân hàng tăng trưởng hiệu quả

Những diễn biến trên thị trường tiền tệ cho thấy ngành ngân hàng đang bước sang một chu kỳ tăng trưởng mới.

Nếu trước đây thị trường ưu tiên tốc độ mở rộng tín dụng thì hiện nay yếu tố quyết định giá trị doanh nghiệp là khả năng quản trị thanh khoản, kiểm soát chi phí vốn và duy trì chất lượng tăng trưởng.

Điều đó cũng khiến dòng tiền trên thị trường chứng khoán ngày càng chọn lọc hơn. Thay vì mua cả ngành, nhà đầu tư sẽ ưu tiên những ngân hàng đủ sức tăng trưởng bền vững ngay cả khi điều kiện thị trường trở nên khó khăn.

Trong chu kỳ mới, phần thưởng nhiều khả năng sẽ thuộc về những ngân hàng biết tăng trưởng bằng hiệu quả thay vì chỉ chạy theo quy mô.