#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Chiến tranh Trung Đông 2026: Cú sốc cung ứng, cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng

Xung đột vũ trang tại Trung Đông và hệ quả kinh tế 2026: Phân tích kịch bản và dự báo

Vào đầu tháng 3 năm 2026, xung đột vũ trang giữa Mỹ, Israel và Iran tại Trung Đông đã bùng phát mạnh mẽ, đẩy giá dầu Brent vượt ngưỡng 111 USD/thùng và làm tê liệt eo biển Hormuz — tuyến đường huyết mạch của nguồn cung dầu toàn cầu. Trong bối cảnh này, lý thuyết "phá băng" theo mô hình phục hồi kinh tế bình thường hoàn toàn không còn phù hợp; thay vào đó, chúng ta đang chứng kiến một "cú sốc thanh khoản" có tính chọn lọc cao, mang nhiều hệ quả đặc biệt cho các doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng.

1. Kịch bản chiến tranh: Khi giá dầu trở thành "Vũ khí tài chính"

Không giống như các đợt tăng giá trước đây chủ yếu phản ánh nhu cầu tiêu dùng, đợt tăng giá do chiến tranh tạo ra lạm phát chi phí đẩy (cost-push inflation) cực kỳ mạnh mẽ. Đặc biệt, việc đóng băng eo biển Hormuz khiến 20% lượng dầu và LNG của thế giới bị kẹt lại, gây ra cú sốc cung lớn.

Tại Việt Nam, điều này thể hiện rõ khi giá xăng trong nước đã điều chỉnh tăng mạnh, vượt 27.000 đồng/lít cho RON95 vào ngày 7/3/2026. Trong khung cảnh "nguy có cơ", chiến tranh cũng tạo ra sự khan hiếm hàng hóa trên diện rộng. Các doanh nghiệp sở hữu nguồn nguyên liệu nội địa hoặc hàng tồn kho giá rẻ sẽ trở thành những "ông vua tiền mặt" tạm thời, tận dụng cơ hội để mở rộng thị phần và tăng doanh thu.

2. Hệ quả đối với doanh nghiệp: Sự phân hóa sinh tồn

Chiến tranh đẩy các doanh nghiệp vào hai nhóm rõ rệt:

Nhóm "Phá băng" thần tốc (Hưởng lợi từ khan hiếm):

Ngành phân bón & hóa chất (DPM, DCM, DGC): Khi chuỗi cung ứng từ Trung Đông bị đứt gãy, giá phân bón thế giới tăng dựng đứng. Các doanh nghiệp này không chỉ tăng doanh thu mà còn mở rộng thị phần, chiếm lĩnh vị thế trong bối cảnh thiếu hụt nguyên liệu khí.

Ngành cao su & nông sản (GVR, LTG, VHC): Nhu cầu tích trữ lương thực và nguyên liệu trong thời chiến giúp giá xuất khẩu tăng mạnh. Dòng tiền thu về được dùng để tất toán các khoản vay ngân hàng, biến các khoản nợ "tiềm ẩn" thành "nợ sạch".

Ngành năng lượng thượng nguồn (PVD, PVS): Giá dầu duy trì trên 100 USD kích hoạt các dự án lớn như Lô B - Ô Môn, giúp các doanh nghiệp này có dòng tiền dài hạn để sàng lọc và làm sạch bảng cân đối kế toán.

Nhóm "Đóng băng" (Áp lực chi phí):

Các doanh nghiệp hạ nguồn như vận tải, nhựa, các ngành tiêu thụ xăng dầu sẽ gặp áp lực nợ xấu gia tăng nếu không thể chuyển chi phí tăng giá sang người tiêu dùng, gây ra rủi ro về khả năng thanh toán.

3. Hệ quả đối với hệ thống ngân hàng: "Thanh lọc" danh mục nợ

Trong quý 1 năm 2026, chiến tranh không chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp sản xuất, mà còn giúp các ngân hàng "lọc" lại danh mục nợ xấu qua các cơ chế sau:

Ngân hàng BID & CTG: Thưởng lợi lớn nhất khi các khoản nợ xấu của các tập đoàn năng lượng và sản xuất nhà nước được xóa bỏ nhờ doanh thu đột biến từ giá hàng hóa.

Ngân hàng VCB: Lệ phí tài trợ thương mại và phí thanh toán quốc tế tăng vọt do rủi ro vận chuyển khiến doanh nghiệp sử dụng nhiều bảo lãnh ngân hàng hơn.

Ngân hàng TCB & MBB: Dù đối mặt với áp lực nợ xấu từ vay tiêu dùng do bão giá, nhưng bù lại dòng tiền từ các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa mang lại lợi ích.

4. Ví dụ thực tế tại Việt Nam (tháng 3/2026):

PV GAS (GAS): Cổ phiếu tăng trần ngày 2/3, do vai trò chủ đạo về LNG và khí đốt, đang nắm giữ lượng tiền mặt kỷ lục giúp ngân hàng mẹ (PVN) giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Tập đoàn Hòa Phát (HPG): Dù chi phí vận tải tăng, giá thép tăng do lo ngại gián đoạn sản xuất tại các vùng chiến sự, giúp HPG duy trì dòng tiền mạnh mẽ để triển khai dự án Dung Quất 2.

DGC (Hóa chất Đức Giang): Sự gián đoạn nguồn cung phốt pho vàng từ các khu vực bất ổn dự báo giúp lợi nhuận DGC tăng 30% trong quý 1/2026, trở thành doanh nghiệp có tỷ lệ nợ vay gần như không đáng kể.

Kịch bản nào cho năm 2026

Chiến tranh là một thảm họa nhân đạo, nhưng đồng thời cũng là một "bộ lọc nghiệt ngã" cho nền kinh tế:

Nó triệt tiêu các doanh nghiệp yếu kém, thâm dụng năng lượng và nợ nần chồng chất.

Đồng thời, giải phóng dòng tiền cho các doanh nghiệp sở hữu tài nguyên, hàng hóa thiết yếu, giúp họ mở rộng quy mô và tăng trưởng.

Hiện tượng này tạo ra một "cú sốc cung từ chiến tranh" (War-driven Supply Shock), khi căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đặc biệt quanh eo biển Hormuz, cộng với xung đột Nga-Ukraine kéo dài, đã đẩy giá dầu Brent lên cao, thậm chí Goldman Sachs cảnh báo có thể đạt 150 USD/thùng nếu eo biển bị đóng cửa hoàn toàn.

Hệ quả tích cực từ kịch bản chiến tranh:

Từ "Khủng hoảng" thành "Đòn bẩy doanh thu": Các doanh nghiệp sản xuất hàng hóa cơ bản như thép, hóa chất, cao su sẽ có cơ hội định giá lại tài sản tồn kho, tăng quyền thương lượng và tận dụng lợi thế đứt gãy chuỗi cung ứng để đẩy mạnh lợi nhuận.

Các số liệu quan trọng trong quý 1/2026:

Doanh thu xuất khẩu: Các đối tác quốc tế chốt đơn hàng lớn, giúp doanh nghiệp Việt nhận được lượng tiền đặt cọc đáng kể, giảm bớt áp lực vốn lưu động.

Các nhóm doanh nghiệp hưởng lợi và giải quyết nợ:

Tuy nhiên, điều quan trọng là chúng ta cần theo dõi sát sao các diễn biến và chuẩn bị các phương án thích hợp để tận dụng tối đa các cơ hội, giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh đầy biến động này.