Bóng dáng "ngân hàng ngầm" trong các công ty chứng khoán

Với hơn 400.000 tỷ đồng dư nợ margin rót vào thị trường trong quý I, nhiều công ty chứng khoán đang vận hành không khác gì những "ngân hàng ngầm". Khi mảng môi giới truyền thống dần bão hòa, việc đẩy mạnh cho vay ký quỹ trở thành "cần câu cơm" chủ lực, đẩy quy mô tín dụng của các nhà môi giới vượt mặt cả các ngân hàng thương mại nhỏ.

Thống kê cho thấy danh sách các công ty chứng khoán sở hữu dư nợ cho vay trên 1 tỷ USD đang nối dài, thiết lập một trật tự mới dựa trên tiềm lực vốn thay vì chỉ đơn thuần là phí giao dịch.

Bóng dáng "ngân hàng ngầm" trong các công ty chứng khoán

Thị trường chứng khoán chứng kiến một bước chuyển rõ rệt: các công ty môi giới ngày càng mang dáng dấp của những “ngân hàng thu nhỏ”.

Tính đến cuối quý I/2026, tổng dư nợ cho vay – bao gồm margin và ứng trước tiền bán – đã lên khoảng 415.000 tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay. Riêng dư nợ margin chiếm phần lớn với khoảng 405.000 tỷ đồng, tiếp tục lập đỉnh mới.

Quy mô cho vay tăng mạnh kéo theo sự thay đổi trong cấu trúc thị trường. Đã có 15 công ty chứng khoán sở hữu dư nợ trên 10.000 tỷ đồng, trong đó nhóm dẫn đầu như TCBS, SSI, VPBankS, VPS và HSC đều vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Mức này không chỉ phản ánh tốc độ mở rộng nhanh, mà còn tiệm cận quy mô tín dụng của một số ngân hàng thương mại cỡ nhỏ.

Ở nhóm đầu, TCBS tiếp tục dẫn dắt với dư nợ hơn 44.000 tỷ đồng, duy trì khoảng cách đáng kể nhờ lợi thế vốn. SSI đứng sau nhưng có dấu hiệu chững lại khi giảm dư nợ so với đầu năm. Trong khi đó, VPBankS và đặc biệt là VPS tăng tốc mạnh, nhanh chóng thu hẹp khoảng cách và tái định hình thứ hạng. VPS nổi bật nhất khi tăng gần 8.000 tỷ đồng chỉ sau một quý, vươn lên nhóm đầu về cho vay margin.

Sự bùng nổ tín dụng cũng phản ánh trực tiếp vào kết quả kinh doanh. Tại nhiều công ty, cho vay trở thành trụ cột lợi nhuận. TCBS ghi nhận gần một nửa doanh thu đến từ margin; VPBankS và SSI cũng có tỷ trọng đóng góp lớn từ hoạt động này. Với nhiều đơn vị khác, nguồn thu từ cho vay chiếm khoảng 30% tổng doanh thu, trở thành mảng không thể thay thế.

Ở nhóm phía sau, xu hướng mở rộng vẫn tiếp diễn nhưng phân hóa rõ rệt. Một số công ty tăng tốc mạnh như ACBS hay KIS, trong khi các đơn vị như Vietcap, MBS duy trì nhịp độ thận trọng. Đáng chú ý, vẫn có trường hợp thu hẹp dư nợ, phản ánh chiến lược phòng thủ trong bối cảnh thị trường biến động và chi phí vốn gia tăng.

Dù quy mô tiếp tục lập đỉnh, tốc độ tăng trưởng margin đã phần nào “hạ nhiệt” so với các giai đoạn bùng nổ trước. Điều này cho thấy nhà đầu tư đang thận trọng hơn với đòn bẩy, nhất là khi thị trường xuất hiện các nhịp điều chỉnh mạnh và áp lực call margin gia tăng.

Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích lên từ cuối năm 2025 cũng tác động trực tiếp đến chi phí vay, qua đó kìm hãm phần nào nhu cầu sử dụng đòn bẩy.

Trong bức tranh hiện tại, margin vừa là động lực tăng trưởng, vừa là yếu tố rủi ro. Khi ranh giới giữa môi giới và tín dụng ngày càng mờ đi, bài toán kiểm soát đòn bẩy sẽ trở thành biến số then chốt quyết định độ bền của thị trường.