Bán USD kỳ hạn – “liều thuốc” ổn định tỷ giá của NHNN?

Đối mặt với áp lực tỷ giá leo thang, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã tung ra "chiêu thức" mới: bán USD kỳ hạn thay vì giao ngay. Quyết định này không chỉ nhằm hạ nhiệt cơn sốt ngoại tệ trong ngắn hạn, mà còn là một động thái chiến lược, vừa xoa dịu tâm lý thị trường, vừa phát đi thông điệp mạnh mẽ về khả năng kiểm soát tỷ giá. Liệu đây có phải là liều thuốc hữu hiệu để ổn định thị trường, hay chỉ là một phép thử cho một cuộc chiến còn dài hơi?

Ngày 22/8, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chính thức công bố triển khai bán ngoại tệ kỳ hạn có hủy ngang trong 180 ngày, áp dụng từ 25-26/8, với mức giá 26.550 VND/USD. Giao dịch chỉ dành cho các ngân hàng đang âm trạng ngoại tệ, với hạn mức đủ để cân bằng trạng thái. Những hợp đồng kỳ hạn từ 100 triệu USD trở lên có thể hủy tối đa 3 lần; dưới 100 triệu USD, tối đa 2 lần.

Động thái này diễn ra giữa bối cảnh tỷ giá liên tục leo thang. Chỉ riêng ngày 22/8, NHNN đã nâng tỷ giá trung tâm thêm 25 đồng, lên mức kỷ lục 25.298 VND/USD. Trên thực tế, NHNN từng nhiều lần sử dụng công cụ bán kỳ hạn hủy ngang, từ cuối năm 2015, đầu 2021 đến tháng 1/2025, nhằm ổn định thị trường và củng cố dự trữ ngoại hối.

Tỷ giá phản ứng tức thời nhưng khó “ngủ yên”

Ngay sau thông báo, tỷ giá trung tâm hạ nhiệt. Sáng 25/8, NHNN công bố mức 25.291 VND/USD, giảm 7 đồng so với cuối tuần, trong khi giá USD tại Vietcombank hạ 40 đồng mỗi chiều, xuống 26.120-26.480 VND/USD. Ngày 26/8, tỷ giá trung tâm tiếp tục giảm 18 đồng, còn 25.273 VND/USD.

Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, giá USD ngân hàng bật trở lại: Vietcombank 26.120-26.510 VND/USD, VietinBank và BIDV tăng 25-30 đồng, các ngân hàng khác như Techcombank, ACB, MB… niêm yết vùng 26.500-26.520 VND/USD. Thị trường tự do diễn biến trái chiều: giá mua giữ nguyên, giá bán giảm nhẹ 20 đồng, quanh 26.650-26.730 VND/USD.

Vì sao là “kỳ hạn có hủy ngang” thay vì “giao ngay”?

Bán giao ngay buộc NHNN xuất ngoại tệ ngay, có thể gây căng thẳng thanh khoản tạm thời và đẩy lãi suất liên ngân hàng lên cao. Ngược lại, hợp đồng kỳ hạn diễn ra trong tương lai, cho phép cân đối nguồn cung ngoại tệ trong thời gian dự kiến kiều hối, vốn FDI… tăng vào cuối năm.

Điều khoản “có hủy ngang” cho phép ngân hàng hủy hợp đồng nếu sau đó thị trường có giá USD tốt hơn. Ví dụ, mua USD kỳ hạn 26.500 VND/USD; hai tháng sau, nếu tỷ giá giảm 26.350 VND/USD, ngân hàng hủy hợp đồng, mua rẻ hơn, tối ưu chi phí. Cơ chế này khuyến khích linh hoạt quản trị rủi ro, đồng thời để thị trường tự điều tiết hiệu quả.

Như vậy, bán kỳ hạn có hủy ngang không chỉ cung cấp nguồn cung định hướng mà còn phát đi tín hiệu NHNN sẵn sàng can thiệp, giúp giảm kỳ vọng tỷ giá tiếp tục tăng nóng.

Chuyên gia nhìn nhận

Ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, ĐH Nguyễn Trãi – đánh giá đây là “công cụ neo mềm”, vừa trấn an thị trường, vừa giảm áp lực tỷ giá. Ngay sau can thiệp, USD ngân hàng lùi dưới 26.500 VND/USD, thể hiện hiệu ứng tức thì.

Ông Huy nhấn mạnh, bán USD kỳ hạn có hủy ngang không chỉ giải tỏa ngắn hạn mà còn giúp NHNN giữ chủ động, bảo toàn dự trữ ngoại hối, đặc biệt khi Fed bắt đầu chu kỳ cắt giảm lãi suất. Với hệ thống ngân hàng, tác động thể hiện ở ba điểm:

Thanh khoản: Nguồn cung được phân bổ kiểm soát, cân bằng trạng thái ngoại tệ, giảm căng thẳng mua bán gấp.

Rủi ro: Thị trường có điểm tham chiếu, biến động cực đoan thu hẹp, giảm sức ép lên kinh doanh ngoại hối.

Khách hàng: Môi trường ổn định, định giá hợp lý, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng sản phẩm kỳ hạn để bảo vệ chi phí.

PGS. TS. Nguyễn Hữu Huân, ĐH Kinh tế TP.HCM, nhận định, đây là công cụ điều hành tỷ giá ngắn hạn, giảm căng thẳng mà không tác động quá lớn đến ngân hàng thương mại.

Nhìn tổng thể: công cụ linh hoạt, định hướng dài hạn

Bán ngoại tệ kỳ hạn, thay vì giao ngay, phát đi thông điệp về cam kết ổn định. Áp lực tỷ giá gần đây xuất phát từ cán cân thanh toán tài khoản tài chính thâm hụt, dù cán cân thương mại và vãng lai vẫn thặng dư. Biện pháp này giúp NHNN cân bằng nguồn cung USD trong tương lai, ổn định tâm lý thị trường và củng cố niềm tin hệ thống tài chính.