2 công ty chứng khoán bị phạt vì cho khách hàng dùng margin vượt mức

Ngày 18/06, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đồng loạt xử phạt 125 triệu đồng đối với Chứng khoán Bảo Việt (HNX: BVS) và Chứng khoán Dầu khí (HNX: PSI) khi cho khách hàng giao dịch ký quỹ (margin) vượt quá sức mua.

Cụ thể, BVS bị phạt do đã cho khách hàng thực hiện giao dịch margin vượt quá sức mua hiện có tại các ngày 01/07/2024 và 02/07/2024. Trong khi đó, hành vi của PSI diễn ra tại ngày 15/07/2024.

Việc có đến 2 công ty chứng khoán nhận thông báo xử phạt diễn ra trong bối cảnh quy mô margin toàn thị trường ngày càng nóng và đặt ra nhiều yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn, đặc biệt trước thềm sự kiện nâng hạng.

Tính đến cuối quý 1/2026, các công ty chứng khoán đang cho vay tổng cộng hơn 423.8 ngàn tỷ đồng, tương đương 102% vốn chủ sở hữu. Trong đó, tỷ lệ tại BVS là 180% và PSI là 209%. Xét theo hạn mức cho vay margin/vốn chủ sở hữu hiện hành là 200%, các con số nêu trên cảnh báo nhiều rủi ro.

Đáng nói hơn, chứng khoán Việt Nam tiến gần đến việc nâng hạng lên thị trường mới nổi theo FTSE Russell (21/09/2026). Một thị trường được nâng hạng không chỉ cần quy mô giao dịch lớn, mà còn cần cơ chế vận hành an toàn, minh bạch, ổn định và có khả năng chống chịu trước biến động.

Có thể thấy, vi phạm của BVS và PSI dù đã diễn ra từ giữa năm 2024, tuy nhiên việc ban hành quyết định xử phạt mới đây của UBCKNN cho thấy rõ sự siết chặt.

Từ góc độ cơ quan quản lý Nhà nước, TS. Phạm Tiến Đạt - Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) cho biết trong giai đoạn tới, margin phải được quản lý như một cấu phần quan trọng của thị trường chứng khoán hiện đại, bảo đảm công cụ này hỗ trợ thanh khoản nhưng không làm tích tụ rủi ro ngoài tầm kiểm soát.

Về hạn mức 200% vốn chủ sở hữu, Tiến sĩ nhấn mạnh là một “hàng rào” cần thiết, nhưng chưa đủ. Cùng tỷ lệ dư nợ, rủi ro có thể rất khác nhau tùy thuộc vào chất lượng cổ phiếu nhận làm tài sản bảo đảm, độ sâu thanh khoản, mức độ tập trung khách hàng, biến động giá và nguồn vốn của công ty chứng khoán. Như vậy, quản lý margin cần dịch chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên hạn mức sang cách tiếp cận dựa trên rủi ro.

Margin thị trường được quản lý theo rủi ro là điều bắt buộc hiện tại, với việc đánh giá độ sâu thanh khoản và chất lượng cổ phiếu cầm cố, giám sát mức độ tập trung dư nợ vào các nhóm khách hàng lớn, đồng thời kiểm thử sức chịu đựng (stress-test) của danh mục trước các kịch bản biến động giá.