Vì sao cổ phiếu thoái vốn thường tạo sóng mạnh?

Trong tháng cuối năm 2025, thị trường chứng khoán Việt Nam nổi lên các “sóng cổ phiếu” gắn với hoạt động thoái vốn nhà nước, khi nhiều mã như VEC, PET, PVI, VTC hay một số doanh nghiệp dầu khí tăng mạnh, thậm chí tăng trần liên tiếp trước và sau thông tin đấu giá.

Nhóm cổ phiếu này thu hút sự quan tâm lớn của nhà đầu tư cá nhân nhờ kỳ vọng thay đổi chủ sở hữu, cải thiện quản trị và tái cấu trúc doanh nghiệp, nhưng cũng tiềm ẩn mức biến động rất cao.

Thực tế cho thấy cổ phiếu thoái vốn có thể tăng nhanh trong thời gian ngắn song cũng dễ điều chỉnh mạnh, do đó việc phân biệt giữa sóng bền dựa trên nền tảng doanh nghiệp và sóng đầu cơ ngắn hạn trở thành yếu tố then chốt đối với nhà đầu tư.

Hiệu ứng “câu chuyện mới” và kỳ vọng tái cấu trúc

Thoái vốn nhà nước tại một doanh nghiệp thường gắn liền với kỳ vọng về sự tham gia của nhà đầu tư chiến lược mới. Theo đó, thị trường kỳ vọng sẽ xuất hiện quá trình tái cấu trúc toàn diện về tài chính, nhân sự và chiến lược kinh doanh; khai thác hiệu quả hơn quỹ đất và các tài sản tiềm ẩn; đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị, loại bỏ những ràng buộc mang tính hành chính.

Tâm lý “giá trúng đấu giá là giá mục tiêu”

Nhiều nhà đầu tư tin rằng, mức giá trúng đấu giá - vốn thường cao hơn thị giá trước đó - sẽ trở thành một “mỏ neo tâm lý”, từ đó kỳ vọng giá cổ phiếu sẽ tiến về, thậm chí vượt mức giá đấu thành công.

Quan điểm này cũng có cơ sở nhất định. Thực tế cho thấy, các lô cổ phiếu trúng đấu giá thường được nhà đầu tư lớn sử dụng để thực hiện các thương vụ tài chính, đưa vào công ty chứng khoán hoặc ngân hàng để cầm cố vay vốn. Giá trúng càng cao, khả năng vay vốn và tỷ lệ cho vay càng lớn.

Hiệu ứng FOMO và dòng tiền đầu cơ

Những phiên tăng trần liên tục, thanh khoản đột biến cùng việc thông tin lan truyền nhanh trên các hội nhóm và truyền thông khiến nhà đầu tư cá nhân dễ rơi vào trạng thái FOMO: “tàu đang chạy, không nhảy lên sẽ lỡ cơ hội”.

Việc giao dịch trong trạng thái tâm lý, thay vì dựa trên phân tích cơ bản, khiến nhiều cổ phiếu tăng 30-50% mà chưa xuất phát từ thay đổi thực chất trong doanh nghiệp, chủ yếu dựa trên kỳ vọng. Điều này tạo ra rủi ro đảo chiều rất lớn khi kỳ vọng không được hiện thực hóa.