Thu nhập bấp bênh: Đừng dại "đặt cược"

Lợi nhuận từ hoạt động đầu tư có thể tan biến nhanh chóng nếu nhà đầu tư có nguồn thu nhập biến động rơi vào bẫy kiệt quệ thanh khoản và chi phí vốn cố định.

Freelancer và người kinh doanh tự do phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đầu tư vì rủi ro thanh khoản và nghĩa vụ nợ cố định có thể gây áp lực tài chính.

Người có thu nhập biến động như freelancer, kinh doanh tự do, môi giới hay nhận hoa hồng đối mặt với thách thức riêng. Thu nhập có tháng tăng mạnh nhưng cũng có kỳ suy giảm hoặc gần như không có. Điều này khiến họ khác biệt so với nhân viên nhận lương cố định. Tích lũy tài sản dài hạn lại càng cần thiết khi nguồn thu thiếu ổn định. Tuy nhiên, cách quản lý tiền cần phù hợp với tình hình cụ thể. Rủi ro lớn nhất không chỉ ở việc tài sản giảm giá mà còn ở khả năng cần tiền đúng lúc khoản đầu tư chưa thể rút ra hoặc phải chịu mức chiết khấu đáng kể.

Kiểu đầu tư đầu tiên cần tránh là vay tiền đầu tư với tỷ lệ quá lớn. Trong chứng khoán, đó là sử dụng margin ở mức cao. Với bất động sản, vay phần lớn giá trị bất động sản trong khi khoản trả nợ hàng tháng phụ thuộc vào thu nhập không ổn định là nguy hiểm. Đòn bẩy trở nên rủi ro khi nghĩa vụ trả nợ cố định nhưng thu nhập biến động. Nếu thị trường bất lợi trùng với kỳ thu nhập suy giảm, nhà đầu tư có thể buộc phải bán tài sản ở mức giá không mong muốn chỉ để tạo tiền mặt.

Kiểu thứ hai là dồn phần lớn tiền vào tài sản kém thanh khoản như bất động sản. Một mảnh đất có thể tăng giá hấp dẫn nhưng không phải lúc nào cũng bán được trong vài ngày. Nhà đầu tư có thể sở hữu tài sản lớn nhưng thiếu tiền mặt cho nhu cầu đột xuất. Đây là bất lợi lớn với người thu nhập không ổn định. Khi thu nhập suy giảm vài tháng, họ cần lớp tài sản có thể nhanh chuyển thành tiền mà không chịu mức chiết khấu lớn. Cân bằng giữa tài sản dài hạn và tài sản thanh khoản giúp giảm áp lực tài chính.

Kiểu thứ ba là đầu cơ vào tài sản biến động lớn bằng khoản tiền có thể cần trong tương lai gần. Tiền số, cổ phiếu đầu cơ, hàng hóa có biên độ biến động cao có thể tạo lợi nhuận ngắn hạn nhưng cũng giảm sâu đúng lúc cần rút. Nguyên tắc quan trọng là thời gian cần sử dụng tiền phải phù hợp với rủi ro tài sản. Tiền dự kiến cần trong vài tháng ưu tiên bảo toàn và thanh khoản; vốn để nhiều năm mới phù hợp hơn với tài sản biến động lớn.

Người thu nhập không ổn định cần tránh tâm lý tháng kiếm nhiều nên đầu tư hết. Một tháng thu nhập đột biến không đảm bảo lặp lại. Thay vì xây mức sống dựa trên tháng tốt nhất, nên lấy mức thu nhập trung bình thận trọng trong 6-12 tháng làm cơ sở phân bổ tiền. Phương pháp này giúp tránh quá tự tin vào dòng tiền không ổn định và xây dựng danh mục đầu tư bền vững hơn.

Một số chuyên gia cho rằng người thu nhập biến động không nên tránh hoàn toàn các tài sản có rủi ro cao, mà cần tính toán tỷ lệ phân bổ hợp lý. Ngoài ra, việc có quỹ dự phòng đủ (3-6 tháng chi phí) có thể giảm bớt áp lực thanh khoản và cho phép đầu tư linh hoạt hơn. Cách tiếp cận từng cá nhân khác nhau tùy theo khả năng chịu rủi ro và mục tiêu tài chính cụ thể.