#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Startup Việt Nam thất bại công khai: bài học thật từ Wefit và Leflair

Trả Lời Nhanh: - Thất bại là 1 phần bình thường của mọi hệ sinh thái startup — nhưng ở Việt Nam, văn hoá thường né tránh nói thẳng về các case đã đóng cửa, khiến founder mới ít cơ hội học từ sai lầm thật của người đi trước.

- Leflair (sàn thương mại điện tử hàng hiệu flash-sale) đóng cửa tháng 2/2020, chính thức phá sản tháng 5/2020 — nợ khoảng 2 triệu USD cho gần 500 nhà cung cấp, nguyên nhân công bố: chi phí vận hành quá cao so với biên lợi nhuận thực tế.

- Mẫu số chung: cả 2 case đều có cấu trúc chi phí/dòng tiền rủi ro cao, đơn vị kinh tế chưa từng được chứng minh dương, và không đủ runway để vượt qua 1 cú sốc bên ngoài.

Vì Sao Cần Nói Về Thất Bại Thẳng Thắn

Trong văn hoá kinh doanh Việt Nam, nói về 1 công ty đã phá sản hay đóng cửa thường bị coi là nhạy cảm — dễ khiến người nói bị hiểu là dìm hàng hoặc thiếu tôn trọng công sức của đội ngũ cũ. Kết quả là phần lớn nội dung công khai về startup Việt Nam chỉ xoay quanh các câu chuyện gọi vốn thành công, khiến founder mới có 1 bức tranh lệch và dễ đánh giá thấp rủi ro thực tế.

Ở các hệ sinh thái trưởng thành hơn, việc phân tích công khai postmortem là 1 truyền thống được khuyến khích — vì bài học từ 1 case thất bại thường có giá trị thực tiễn cao hơn case thành công. Thành công thường có nhiều yếu tố may mắn và thời điểm khó lặp lại, còn thất bại thường có nguyên nhân hệ thống rõ ràng hơn.

Nguyên tắc khi đọc bài này: tôi chỉ phân tích những sự kiện và lý do đã được chính công ty hoặc báo chí công bố công khai — không suy diễn thêm chi tiết nội bộ không có nguồn, và không đổ lỗi cho bất kỳ cá nhân cụ thể nào.

Case 1: WeFit — Từ Tham Vọng Dẫn Đầu Tới Phá Sản

WeFit là nền tảng cho phép người dùng trả 1 mức phí thuê bao hàng tháng để tập luyện tại nhiều phòng gym, yoga, spa đối tác — mô hình lấy cảm hứng từ ClassPass. Bắt đầu hoạt động tháng 9/2016, từng được VTV vinh danh top 3 startup tiềm năng năm đó, huy động 1 triệu USD đầu 2019, rồi tuyên bố phá sản ngày 11/5/2020.

Ba nguyên nhân được báo chí (VTC News, Infonet, CafeBiz) ghi nhận:

1. Mô hình trả trước cho đối tác, thu sau từ người dùng. WeFit thanh toán cho phòng gym/spa dựa trên lượt khách sử dụng, trong khi doanh thu đến theo gói thuê bao — cấu trúc dòng tiền này dễ mất kiểm soát khi số đối tác và người dùng cùng tăng nhanh.

2. Khó khăn dòng tiền đã tồn tại từ trước COVID-19. Theo chia sẻ của CEO trên báo chí, doanh nghiệp đã gặp khó khăn dòng tiền theo mùa từ trước đó, phải vay chỗ này đắp chỗ kia trong khi vẫn tiếp tục đầu tư mở rộng.

3. Cú sốc COVID-19 làm cạn kiệt vốn hoạt động còn lại. Khi toàn bộ phòng gym đối tác phải đóng cửa đầu 2020, nguồn thu chính gần như biến mất trong khi chi phí vận hành cố định vẫn phải duy trì.

Case 2: Leflair — Flash-Sale Hàng Hiệu Và Bài Toán Chi Phí

Leflair là sàn thương mại điện tử chuyên bán thời trang và mỹ phẩm hàng hiệu theo mô hình flash-sale, thành lập bởi Loïc Gautier và Pierre-Antoine Brun, ra mắt tại Việt Nam năm 2015. Đầu tháng 2/2020, công ty bất ngờ thông báo tạm ngừng hoạt động, sau đó chính thức nộp đơn phá sản tháng 5/2020.

Ba nguyên nhân được công ty và các chuyên gia đánh giá (TheLEADER, VTC News, VietnamBiz):

1. Áp lực vốn tăng nhanh hơn tốc độ tạo ra lợi nhuận. Theo giải thích chính thức của công ty, áp lực vốn tăng theo tốc độ phát triển, cùng với áp lực phải tạo ra lợi nhuận — càng tăng trưởng nhanh càng cần nhiều vốn hơn, trong khi biên lợi nhuận không theo kịp.

2. Chi phí vận hành cao cho mô hình flash-sale liên tục. Mô hình này đòi hỏi đội ngũ lớn để chụp ảnh sản phẩm, tạo nội dung và tổ chức các chiến dịch giảm giá liên tục — mức đầu tư khá mạnh tay so với quy mô doanh thu thực tế.

3. Không còn đủ vốn hoạt động khi cần nhất. Tại thời điểm công bố đóng cửa, Leflair còn nợ khoảng 2 triệu USD cho gần 500 nhà cung cấp, trong khi lượng tiền mặt còn lại được báo cáo dưới 50.000 USD.

Để công bằng: gần 1 năm sau khi phá sản, Leflair được 1 chủ sở hữu mới mua lại và tiếp tục kinh doanh tại Việt Nam theo mô hình khác — thương hiệu vẫn còn giá trị, dù pháp nhân cũ không thể tiếp tục với mô hình ban đầu.

Mẫu Số Chung Giữa Các Case Thất Bại Tại Việt Nam

Dù thuộc 2 ngành hoàn toàn khác nhau, WeFit và Leflair có 3 điểm chung đáng chú ý:

1. Cấu trúc chi phí và dòng tiền rủi ro cao ngay từ thiết kế mô hình. Cả 2 đều có chi phí phát sinh trước hoặc đồng thời với doanh thu — nghĩa là mỗi lần tăng quy mô, rủi ro dòng tiền cũng tăng theo, thậm chí nhanh hơn.

2. Đơn vị kinh tế chưa từng được xác nhận dương. Không có bằng chứng công khai nào cho thấy 1 giao dịch hoặc khách hàng trung bình mang lại lợi nhuận gộp dương trước khi công ty mở rộng mạnh — tăng trưởng nhanh trên nền kinh tế đơn vị âm chỉ khiến khoản lỗ lớn hơn theo thời gian.

3. Không đủ runway để vượt qua 1 cú sốc. Cả 2 công ty đều cạn tiền mặt đúng thời điểm cần vốn dự phòng nhất. Không có runway đủ dài đồng nghĩa không có khoảng thời gian để điều chỉnh mô hình trước khi buộc phải đóng cửa.

Founder Nên Theo Dõi Gì — 3 Tín Hiệu Cảnh Báo Sớm

1. Đơn vị kinh tế của từng giao dịch hoặc khách hàng — phải chứng minh được dương trước khi tăng quy mô, không phải "sẽ dương khi đủ lớn" mà chưa từng được kiểm chứng thực tế.

2. Burn rate và runway còn lại — theo dõi hàng tháng, không chỉ khi gọi vốn. Nếu runway dưới 6 tháng và chưa có kế hoạch gọi vốn hoặc cắt giảm chi phí cụ thể, đây là tín hiệu cần hành động ngay.

3. Mức độ phụ thuộc vào 1 nguồn thu hoặc 1 kênh phân phối duy nhất — cả WeFit (phụ thuộc hoàn toàn vào phòng gym đối tác mở cửa) và Leflair (phụ thuộc mô hình flash-sale liên tục) đều thiếu phương án B khi kênh chính bị gián đoạn.

Điểm cuối cùng tôi muốn nhấn mạnh: cả đội ngũ WeFit và Leflair đều là những người có năng lực, từng thuyết phục được nhà đầu tư thật rót vốn thật. Thất bại của họ không phải vì thiếu cố gắng, mà vì mô hình kinh doanh có những rủi ro cấu trúc chưa được xử lý kịp thời. Đọc kỹ các case này không phải để phán xét, mà để founder hôm nay có thêm 1 lớp phòng vệ.

Câu Hỏi Thường Gặp

WeFit đóng cửa vì lý do gì?

WeFit (Onaclover) tuyên bố phá sản ngày 11/5/2020, sau gần 4 năm hoạt động. Nguyên nhân công bố chính thức là dòng tiền cạn kiệt do mô hình kinh doanh — trả trước cho các phòng gym/spa đối tác nhưng thu tiền người dùng theo gói thuê bao — không chịu được cú sốc COVID-19 khi toàn bộ phòng gym phải đóng cửa đầu năm 2020, trong khi công ty đã gặp khó khăn dòng tiền từ trước đó.

Leflair đóng cửa vì lý do gì?

Leflair thông báo tạm ngừng hoạt động tại Việt Nam đầu tháng 2/2020, sau đó chính thức nộp đơn phá sản vào tháng 5/2020. Nguyên nhân công bố là áp lực vốn tăng theo tốc độ tăng trưởng công ty, cùng chi phí vận hành cao không tương xứng với biên lợi nhuận thực tế — công ty còn nợ khoảng 2 triệu USD cho gần 500 nhà cung cấp.

Mẫu số chung giữa các case thất bại startup Việt Nam là gì?

Cả WeFit và Leflair đều có 3 điểm chung: mô hình kinh doanh có cấu trúc chi phí và dòng tiền rủi ro cao; tăng trưởng nhanh về quy mô nhưng đơn vị kinh tế chưa từng được chứng minh dương; không đủ runway để vượt qua 1 cú sốc bên ngoài hoặc giai đoạn thị trường xấu đi.

Founder nên làm gì khác để tránh lặp lại các case này?

Theo dõi sát 3 chỉ số cảnh báo sớm: đơn vị kinh tế của từng giao dịch hoặc khách hàng; burn rate và runway còn lại; mức độ phụ thuộc vào 1 nguồn thu hoặc 1 kênh phân phối duy nhất. Khi 1 trong 3 chỉ số này xấu đi liên tục qua nhiều tháng, cần hành động sớm thay vì đợi tới lúc buộc phải đóng cửa.

Nguồn bài gốc: https://ebook.beginguru.com/blog/startup-viet-nam-that-bai-cong-khai-bai-hoc/