SpaceX định giá 75 tỷ USD: Cơ hội lịch sử hay bong bóng mới của Phố Wall?

SpaceX chính thức chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng với mức định giá lên tới 75 tỷ USD, tương đương 135 USD/cổ phiếu, trong thương vụ IPO được xem là lớn nhất lịch sử. Tuy nhiên, đằng sau con số kỷ lục này là những tranh luận trái chiều: liệu đây là bước ngoặt mở ra kỷ nguyên tăng trưởng mới của ngành không gian và công nghệ, hay chỉ là một “cơn sốt định giá” tiềm ẩn nhiều rủi ro trên Phố Wall?

Vào hôm 11/6, SpaceX đã định giá đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất từ trước đến nay tại Hoa Kỳ ở mức 135 USD/cổ phiếu, biến nhà sản xuất tên lửa và tàu vũ trụ của Elon Musk trở thành một trong những công ty giá trị nhất thế giới.

Đợt IPO đã huy động được mức kỷ lục 75 tỷ USD từ việc bán 555,56 triệu cổ phiếu, định giá nhà cung cấp dịch vụ không gian, vệ tinh và trí tuệ nhân tạo (AI) này ở mức 1,77 nghìn tỷ USD, một con số kỷ lục đối với một đợt chào bán đầu tiên. Tuần trước, Reuters đã đưa tin về việc công ty đang thiết lập mức giá 135 USD này.

Việc định giá hôm thứ Năm đã khép lại nỗ lực kéo dài nhiều tháng nhằm hiện thực hóa dự án đầy tham vọng nhất từ trước đến nay của Musk, ngay cả khi ông đảo lộn một vài truyền thống tài chính và bất chấp việc một số nhà phân tích nghi ngờ liệu mức định giá cao ngất ngưởng này có hợp lý hay không.

SpaceX sẽ xếp thứ bảy trong số các công ty niêm yết tại Mỹ khi cổ phiếu của họ bắt đầu được giao dịch trên sàn Nasdaq vào thứ Sáu, mặc dù công ty đã thua lỗ vào năm ngoái và các công ty có vốn hóa siêu lớn (mega-cap) khác vượt xa họ về mặt doanh thu.

Mức giá đó định giá công ty cao hơn cả các doanh nghiệp đa dạng như JPMorgan Chase, Berkshire Hathaway và Eli Lilly, cũng như các gã khổng lồ công nghệ như Meta Platforms và chính Tesla của Musk.

"Bài kiểm tra thực sự sẽ là cách thị trường hấp thụ đợt IPO này trong vài tuần tới, chứ không chỉ trong một ngày", Adam Sarhan, Giám đốc điều hành của 50 Park Investments tại New York cho biết. "Việc định giá đưa ra là hợp lý. Rõ ràng là các nhà đầu tư nhỏ lẻ đang mua vào và ở giai đoạn này, họ là một thành phần lớn trong đó. Chúng ta cần thấy sự tiếp nối sau ngày giao dịch đầu tiên".

Thương vụ này đã phá vỡ kỷ lục trước đó về đợt IPO lớn nhất lịch sử do gã khổng lồ dầu mỏ nhà nước Saudi Aramco nắm giữ – đơn vị đã huy động được 25,6 tỷ USD trên sàn giao dịch Riyadh vào tháng 12 năm 2019, định giá công ty ở mức 1,71 nghìn tỷ USD. Nếu điều chỉnh theo lạm phát, Aramco đã huy động được 33,2 tỷ USD cho mức định giá 2,21 nghìn tỷ USD.

Mức định giá 1,770 tỷ USD của SpaceX, dựa trên 13,08 tỷ cổ phiếu đang lưu hành, có thể tăng thêm nếu các bên bảo lãnh phát hành thực hiện quyền bán thêm cổ phiếu, một quyết định thường được đưa ra trong vòng 30 ngày sau đợt chào bán. Trước đó, Reuters đưa tin SpaceX từng tìm kiếm mức định giá 1,750 tỷ USD.

Công ty đã báo giá IPO ngay trong giờ giao dịch, khi cuộc họp định giá với các ngân hàng kết thúc và các thị trường Mỹ vẫn đang mở cửa, thông qua một "bản cáo bạch tự do" nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC).

SpaceX đã phát đi một thông cáo báo chí nửa giờ sau đó. Thông thường, cuộc họp định giá và việc công bố giá IPO diễn ra sau khi phiên giao dịch chính thức đóng cửa lúc 4 giờ chiều, bởi các tổ chức phát hành chứng khoán luôn thận trọng trước các sự kiện vĩ mô hoặc tin tức làm biến động giá, có thể ảnh hưởng đến việc bán cổ phiếu trong giờ giao dịch bình thường.

Cách truyền thông này là ví dụ mới nhất về việc Musk thực hiện màn ra mắt rầm rộ nhất Phố Wall theo các điều kiện của riêng mình. SpaceX đã dành riêng 30% cổ phần cho người mua nhỏ lẻ – một con số lớn một cách bất thường, và đã quyết định mức giá chào bán của ngày 11/6 trước cả chuỗi hội thảo giới thiệu mà các chủ ngân hàng và nhà đầu tư từ lâu vẫn dùng để thương thảo các điều khoản IPO.

"Việc định giá của SpaceX thực sự nằm trong một vùng lãnh thổ chưa từng có bản đồ. Tôi chưa bao giờ thấy mức giá được công bố thay vì quy trình khám phá giá thông thường dựa trên các đơn đặt hàng," Rick Meckler, đối tác tại Cherry Lane Investments ở New Vernon, New Jersey nhận định. "Có một sự nhấn mạnh lớn vào nhóm nhỏ lẻ, những người có lẽ hơi thờ ơ với việc định giá."

Musk cũng đã thúc đẩy việc sớm được đưa vào các chỉ số thị trường (như S&P 500) nhằm tạo ra một cơ sở người mua cổ phiếu SpaceX rộng lớn hơn, dù kết quả thu về còn lẫn lộn; đồng thời cấu trúc quyền quản trị của công ty để duy trì quyền kiểm soát mạnh mẽ của nhà sáng lập. Musk sẽ nắm giữ 82% quyền biểu quyết của SpaceX sau IPO.

Thị trường IPO của Mỹ được dự báo sẽ phục hồi mạnh mẽ trong năm nay sau một giai đoạn biến động trước đó. Goldman Sachs dự báo doanh thu từ IPO có thể tăng gấp bốn lần lên mức kỷ lục 160 tỷ USD vào năm 2026, được thúc đẩy bởi một danh sách chờ đợi không chỉ bao gồm SpaceX mà còn cả các công ty trí tuệ nhân tạo như OpenAI và Anthropic.

SpaceX: "Sống còn" nhờ Starlink?

SpaceX tuần trước cho biết họ đã ký một thỏa thuận dịch vụ đám mây kéo dài nhiều năm với Alphabet (Google), nhằm đảm bảo năng lực tính toán trong thời điểm cạnh tranh ngày càng gia tăng.

Được thành lập vào năm 2002, SpaceX xác định sứ mệnh của mình là "xây dựng các hệ thống và công nghệ cần thiết để giúp sự sống có thể đa hành tinh, thấu hiểu bản chất thực sự của vũ trụ, và mở rộng ánh sáng của ý thức đến các vì sao." SpaceX cho biết cơ hội thị trường của họ trải rộng tới 28,5 nghìn tỷ USD, một con số mà họ gọi là lớn nhất trong lịch sử nhân loại.

Công ty cho biết hoạt động không gian của họ chịu trách nhiệm cho hơn 4/5 khối lượng được phóng vào quỹ đạo trong ba năm qua, trong khi đơn vị internet Starlink của họ kết nối "hàng triệu khách hàng tiêu dùng, doanh nghiệp và chính phủ trên khắp 164 quốc gia, vùng lãnh thổ và các thị trường khác." Starlink hiện chiếm phần lớn doanh thu của SpaceX.

Phần sư tử (phần lớn nhất) trong thị trường mục tiêu được định vị của họ đến từ xAI – công ty vốn bị xem là kẻ tụt hậu so với OpenAI và Anthropic, mặc dù SpaceX tuyên bố rằng sự kết hợp giữa cơ sở hạ tầng tính toán AI, mô hình của riêng họ và quyền truy cập vào dữ liệu thời gian thực trên X "tạo ra một lợi thế chiến lược đáng kể."

“Các dự báo tài chính là không chắc chắn do sự phụ thuộc vào một lượng lớn các hợp đồng chính phủ,” Kim Forrest, giám đốc đầu tư tại Bokeh Capital Partners ở Pittsburgh cho biết. "Các nhà đầu tư tham gia đợt IPO này đang định giá doanh nghiệp dựa trên tiềm năng dài hạn mang tính vĩ mô của nền kinh tế vũ trụ, thay vì thực hiện phân tích cơ bản dựa trên dòng tiền hay hiệu quả hoạt động cốt lõi của công ty ở thời điểm hiện tại".

Các rào cản đối với công ty ở mức định giá khổng lồ này bao gồm nỗ lực từ các đối thủ như Blue Origin của Jeff Bezos nhằm đẩy nhanh thương mại hóa không gian và theo đuổi các hợp đồng chính phủ, nhằm khai phá các thị trường mới ngoài Trái Đất.

Các nhà đầu tư sẽ có cơ hội chứng kiến phản ứng của thị trường bắt đầu vào thứ Sáu, khi cổ phiếu được nhiều nhà phân tích kỳ vọng sẽ mở cửa vào buổi chiều, xét theo quy mô và tính phức tạp của thương vụ.

"Hầu hết các đợt IPO đều tăng vọt (pop) trong khoảng 10-15%, và thương vụ này có rất nhiều sự thổi phồng (hype), vì vậy tôi nghĩ bất kỳ mức tỷ suất sinh lời nào thấp hơn 10% sẽ là một kiểu đáng thất vọng," Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao tại Renaissance Capital, một đơn vị cung cấp nghiên cứu tập trung vào IPO và quỹ ETF, cho biết. "Nếu nó tăng vọt hơn 50%, điều đó cho thấy rằng cổ phiếu đang được giao dịch dựa trên sự hưng phấn".

Goldman Sachs, Morgan Stanley, BofA Securities, Citigroup và JP Morgan là các nhà quản lý phát hành chung cho đợt chào bán này.