“Room” Nhà nước trở thành biến số lớn?

Quyết định 40/2026/QĐ-TTg mở khung cơ cấu lại vốn Nhà nước giai đoạn 2026-2030, có thể tạo ra thay đổi đáng kể về tỷ lệ sở hữu, free-float và thanh khoản tại hàng loạt doanh nghiệp niêm yết.

Với khoảng 789 công ty đại chúng có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước, câu chuyện giữ, tăng, giảm hay thoái vốn không chỉ tác động đến doanh nghiệp mà còn có thể làm thay đổi cung – cầu cổ phiếu trên thị trường.

Ngày 5/8/2026, Chính phủ ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để cơ cấu lại vốn Nhà nước. Quyết định này xây dựng theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, không chỉ tập trung vào quản lý vốn mà còn mở rộng dư địa khai thác các nguồn lực quốc gia như đất đai, tài nguyên số và không gian ngầm theo hướng tạo giá trị. So với dự thảo trước, Quyết định thu hẹp danh mục thoái vốn và nâng tỷ lệ sở hữu tại các ngành chiến lược như an ninh lương thực, dịch vụ công ích, hạ tầng hàng không và hóa chất cơ bản.

Một thay đổi đáng chú ý là việc đẩy mạnh phân cấp trong quá trình cơ cấu vốn. Cơ quan đại diện chủ sở hữu, gồm các bộ và UBND cấp tỉnh, sẽ trực tiếp phê duyệt kế hoạch giai đoạn 2026-2030 thay vì trình Thủ tướng từng phương án. Cơ chế này trao quyền chủ động lớn hơn cho các cơ quan đại diện, chuyển trọng tâm từ tuân thủ hành chính sang hiệu quả tài chính, có thể rút ngắn thời gian xử lý các khoản đầu tư kém hiệu quả và phương án thoái vốn.

Mặc dù Quyết định 40/2026/QĐ-TTg tạo tín hiệu tích cực cho tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn, rào cản lớn vẫn nằm ở khâu định giá tài sản và xác định giá trị doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có quy mô tài sản lớn cần nhiều thời gian để định giá, trong khi tiến độ phối hợp giữa đơn vị thẩm định giá và doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ triển khai phương án thoái vốn.

Trên thị trường chứng khoán, sự khác biệt về phương án giữ, tăng hay giảm sở hữu Nhà nước sẽ tạo tác động phân hóa đáng kể lên từng nhóm cổ phiếu. Một số doanh nghiệp có thể được tăng tỷ lệ sở hữu Nhà nước, trong khi những doanh nghiệp khác có dư địa giảm sở hữu để gia tăng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float). Việc thoái vốn có thể cải thiện thanh khoản và thu hút nhà đầu tư tổ chức, nhưng cũng có thể tạo áp lực bán trong ngắn hạn do gia tăng nguồn cung.

Hiện có khoảng 789 công ty đại chúng có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước. Nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông hoặc vốn để duy trì tư cách công ty đại chúng, với tỷ lệ free-float thấp khi Nhà nước nắm giữ 90-99% vốn điều lệ. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đề xuất giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông Nhà nước thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn, hoặc phát hành thêm cổ phiếu để pha loãng tỷ lệ sở hữu hiện hữu.