PPI Mỹ tăng 6,3%, CPI tăng 3,7%: ai đang phải trả giá phần chênh lệch 2,6%?

Giá sản xuất tại Mỹ trong 12 tháng đến tháng 9/2026 tăng 6,3%, nhanh nhất kể từ cuối năm 2022, trong khi giá tiêu dùng tăng 3,7%. Phần chênh lệch 2,6 điểm phần trăm cho thấy doanh nghiệp đang tự gánh một phần chi phí thay vì chuyển sang người mua, đúng lúc lợi nhuận sau thuế của khu vực doanh nghiệp đang ở mức cao kỷ lục.

Con số nào mới là điều quan trọng nhất trong báo cáo lạm phát?

Ánh nhìn của thị trường đổ dồn vào CPI ở mức 3,7%. Ít người chú ý hơn đến chỉ số giá sản xuất (PPI) cho nhu cầu cuối cùng: tăng 1,3% chỉ trong một tháng, mức tăng tháng lớn nhất kể từ tháng 3/2022, đưa tốc độ tăng hằng năm lên 6,3%.

Hai chỉ số này không thể thay thế nhau. CPI đo mức giá hộ gia đình trả tại quầy thanh toán. PPI đo mức giá doanh nghiệp nhận được cho sản phẩm của mình, còn các giai đoạn trung gian của PPI phản ánh mức giá họ phải trả cho đầu vào. Nói cách khác, PPI là phía chi phí của báo cáo kết quả kinh doanh, còn CPI là phía doanh thu của những doanh nghiệp bán hàng cho người tiêu dùng.

Biên lợi nhuận nằm trong khoảng cách giữa hai chỉ số. Khi giá sản xuất tăng nhanh hơn giá tiêu dùng, một mắt xích nào đó trong chuỗi phải hấp thụ phần chênh lệch. Thường đó là doanh nghiệp ở cuối chuỗi, bán cho những hộ gia đình vừa thấy hóa đơn xăng tăng và thu nhập thực giảm, nên không thể nâng giá mà không mất doanh số. Khoảng cách PPI và CPI mở rộng vì thế là tín hiệu về biên lợi nhuận trước, rồi mới là tín hiệu về lạm phát.

PPI Mỹ tăng 6,3%, CPI tăng 3,7%: ai đang phải trả giá phần chênh lệch 2,6%?

Giá còn chịu được bao nhiêu áp lực?

Con số PPI cho nhu cầu cuối cùng còn chưa phản ánh hết vấn đề. PPI được xây dựng theo nhiều công đoạn, và các công đoạn sớm cho thấy những gì còn đang di chuyển về phía hàng hóa thành phẩm. Cục Thống kê Lao động Mỹ ghi nhận: “Trong tháng 9, giá hàng hóa đã qua chế biến cho nhu cầu trung gian tăng 14,1%... chỉ số hàng hóa chưa qua chế biến cho nhu cầu trung gian tăng 21,5%.”

Đầu vào thô tăng trên 20%. Khi chi phí đi qua các nhà máy lọc dầu, nhà sản xuất, hãng vận tải và nhà bán lẻ để đến quầy thu ngân, giá tiêu dùng chỉ tăng dưới 4%. Có nghĩa là một phần chi phí lớn đang được hấp thụ đâu đó giữa đầu và cuối chuỗi.

Năng lượng gây ra phần lớn thiệt hại trong tháng 9. Giá năng lượng thuộc nhu cầu cuối cùng tăng 10,8% trong một tháng, và doanh số tại các trạm xăng tăng 6,4%. Cú sốc năng lượng tác động đến mọi nhà sản xuất cùng lúc, qua nhiên liệu, cước vận tải, hóa chất và bao bì, từ rất lâu trước khi chạm đến kệ hàng. Chi phí đang đi xuống chuỗi nhanh hơn mức cầu tiêu dùng có thể hấp thụ.

Vì sao Phố Wall chưa lo về biên lợi nhuận?

Bất chấp áp lực chi phí, kỳ vọng lợi nhuận của giới phân tích đang ở mức rất lạc quan. Với 60% công ty trong S&P 500 đã công bố, FactSet ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận quý III ở mức 30,2%. Dự báo quý IV là 28,4% và cả năm 2026 là 32,9%.

Tuy vậy, mức vượt kỳ vọng tổng hợp chỉ 1,9%, thấp nhất kể từ cuối năm 2022. Biên lợi nhuận ròng quý II ở mức kỷ lục 17,0% theo FactSet, và biên quý III ước tính 14,9%, cao thứ hai kể từ khi bắt đầu theo dõi năm 2009. Giới phân tích kỳ vọng biên quay lên 15,2% trong quý IV và cao hơn nữa trong năm 2027.

Số liệu vĩ mô xác nhận khả năng sinh lời đã ở mức rất cao: lợi nhuận sau thuế của khu vực doanh nghiệp đạt 13,1% GDP trong quý II, kỷ lục kể từ năm 1947 và cao hơn nhiều so với mức trung bình dài hạn 7,4%.

Kịch bản đồng thuận đòi hỏi biên lợi nhuận được giữ ở mức kỷ lục trong khi chi phí đầu vào tăng hai con số. Điều đó chỉ khả thi nếu doanh nghiệp chuyển được chi phí sang người tiêu dùng có thu nhập thực đang giảm, một giả định lớn hơn nhiều so với con số “tăng trưởng lợi nhuận 30%” gợi ra.

Lịch sử nói gì khi PPI vượt xa CPI?

Chuỗi dữ liệu PPI cho toàn bộ hàng hóa kéo dài từ năm 1947. Từ năm 1950, có sáu giai đoạn giá sản xuất tăng nhanh hơn giá tiêu dùng từ 4 điểm phần trăm trở lên. Trong bốn giai đoạn, tỷ trọng lợi nhuận trong GDP giảm từ 1 đến 4,4 điểm phần trăm trong vòng hai năm.

Hai giai đoạn thoát khỏi quy luật này là 2004–2006 và 2010–2011. Điểm chung là người tiêu dùng khi đó có nguồn tiền để chi tiêu: ở giữa thập niên 2000, đó là việc rút vốn từ giá trị nhà ở; sau năm 2009, đó là việc làm phục hồi cùng bảng cân đối của Fed. Doanh nghiệp chuyển được chi phí vì cầu có nguồn tài trợ.

Mối tương quan giữa khoảng cách PPI–CPI và thay đổi tỷ trọng lợi nhuận năm sau là âm nhưng khiêm tốn, nên đây không phải tín hiệu hoàn hảo. Khoảng cách này không tự nó làm biên lợi nhuận suy giảm. Biên lợi nhuận chỉ bị bào mòn khi người tiêu dùng không còn khả năng trả mức giá cao hơn.

Lập luận của phía lạc quan và điểm khác biệt so với năm 2021

Phía lạc quan có cơ sở. Doanh số bán lẻ tháng 9 tăng 0,8% và tăng 6,3% so với cùng kỳ. Khoảng 82% doanh nghiệp vượt dự báo lợi nhuận. Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo tạo ra nhu cầu thực về chip, điện và xây dựng, hỗ trợ khả năng định giá ở chính những nhóm ngành đóng góp nhiều nhất vào lợi nhuận chỉ số.

Câu hỏi thường gặp là vì sao doanh nghiệp chuyển được chi phí năm 2021 mà năm nay thì khác. Khi đó, người tiêu dùng có séc hỗ trợ, trợ cấp thất nghiệp nâng cao và khoản tiết kiệm dôi dư tích lũy trong giai đoạn phong tỏa. Người tiêu dùng năm 2026 không còn đệm đó, và thu nhập thực theo giờ giảm 0,7% trong 12 tháng qua. Nếu loại trừ xăng, doanh số bán lẻ tháng 9 chỉ tăng 0,2%, tức giá nhiên liệu đóng góp phần lớn mức tăng.

Từ đó có thể phân biệt lạm phát “tốt” với lạm phát “xấu”. Lạm phát tốt đi cùng thu nhập tăng để tài trợ cho mức giá cao hơn. Lạm phát xấu đến từ cú sốc nguồn cung mà không có thu nhập đi kèm, nên cuối cùng làm suy yếu chính nhu cầu mà nó dựa vào. Biên lợi nhuận cũng là thước đo mang tính độ trễ: lợi nhuận quý II được ghi nhận trước đợt tăng 10,8% của giá năng lượng tháng 9, còn số liệu lợi nhuận quý III sẽ chưa có trong vài tuần tới. Một cách đọc là mặt bằng biên lợi nhuận kỳ vọng cho năm 2027 có thể đang quá cao, dù một hai quý tới vẫn có thể ổn.

Những điều cần theo dõi

Về biên lợi nhuận: quan trọng hơn kết quả vượt dự báo. Cần chú ý các doanh nghiệp viện dẫn chi phí đầu vào, cước vận tải và năng lượng khi đưa ra triển vọng quý IV.

Điều chỉnh dự báo: tăng trưởng lợi nhuận quý IV kỳ vọng đã giảm từ 28,6% xuống 28,4% trong hai tuần. Nếu xu hướng này tiếp diễn sau mùa báo cáo, thị trường đang bắt đầu định giá áp lực biên lợi nhuận, thường xảy ra trước khi số liệu lợi nhuận xác nhận.

Chính sách của Fed: Fed giữ nguyên lãi suất ngày 28/10, nhưng hai quan chức là Lisa Cook và Beth Hammack bỏ phiếu bất đồng theo hướng tăng lãi suất. Cuộc họp tiếp theo diễn ra ngày 9/12.

Định giá: thị trường đang giao dịch ở mức khoảng 19 lần lợi nhuận dự phóng trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc 10 năm quanh 4,9%.

Chi phí có thể leo thang rất lâu trước khi biên lợi nhuận rạn nứt. Điểm rạn nứt đến khi khách hàng ngừng trả, và số liệu thu nhập cho thấy nhóm khách hàng ấy đã cạn dư địa.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.