NHNN bơm thêm thanh khoản: Lãi suất có thể lập đỉnh, nhưng khó giảm sâu

Ngân hàng Nhà nước đã kích hoạt đồng thời nhiều công cụ hỗ trợ thanh khoản, cho thấy áp lực vốn trong hệ thống ngân hàng vẫn ở mức cao. Bên cạnh hoạt động bơm ròng trên thị trường mở, NHNN còn sử dụng ba công cụ đáng chú ý: hoán đổi tỷ giá, gói tái cấp vốn 50.000 tỷ đồng và cơ chế điều chuyển vốn thặng dư ngân sách nhà nước sang các ngân hàng quốc doanh.

Về bản chất, đây là tín hiệu cho thấy hệ thống ngân hàng chưa thể tự cân đối thanh khoản một cách hoàn toàn. Tỷ lệ tín dụng trên cung tiền đang neo quanh 96,8%, phản ánh nguồn tiền trong nền kinh tế chủ yếu được tạo ra từ tín dụng nội địa, trong khi dòng ngoại tệ ròng không còn dồi dào do thâm hụt vãng lai và dòng vốn chảy ra khỏi Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế vẫn đang phụ thuộc lớn vào tín dụng. Khi nhu cầu vốn cho sản xuất, đầu tư, bất động sản, hạ tầng và các dự án dài hạn tiếp tục tăng, hệ thống ngân hàng buộc phải mở rộng cho vay. Nhưng nếu tiền gửi, cung tiền và dòng vốn ngoại tệ không theo kịp, thanh khoản sẽ căng và NHNN phải can thiệp nhiều hơn để giữ nhịp cho thị trường tiền tệ.

Trong ngắn hạn, các công cụ hỗ trợ của NHNN có thể giúp giảm áp lực huy động, ổn định lãi suất liên ngân hàng và tránh cú sốc thanh khoản. Nghiệp vụ hoán đổi tỷ giá từng có số dư đỉnh điểm hơn 141.000 tỷ đồng vào tháng 2/2026, trong khi gói tái cấp vốn 50.000 tỷ đồng là lần đầu được sử dụng lại kể từ năm 2022. Điều này cho thấy nhà điều hành đang ưu tiên giữ hệ thống vận hành ổn định hơn là để lãi suất thị trường tự tăng quá nhanh.

Tuy nhiên, hỗ trợ thanh khoản không đồng nghĩa với việc lãi suất dài hạn sẽ giảm mạnh. VDSC cho rằng lãi suất có thể lập đỉnh từ nay đến cuối năm 2026, nhưng khả năng giảm sâu vẫn thấp do vấn đề mang tính hệ thống: tín dụng tăng nhanh, chênh lệch tín dụng — tiền gửi lớn, tỷ lệ tín dụng/huy động cao và nhu cầu vốn trung — dài hạn chưa hạ nhiệt.

Áp lực lớn nhất nằm ở cấu trúc kỳ hạn. Nền kinh tế cần vốn 5–10 năm cho dự án, hạ tầng và bất động sản, trong khi tiền gửi của dân cư chủ yếu tập trung ở kỳ hạn 1–3 tháng đến dưới 1 năm. Khi nguồn vốn ngắn hạn phải tài trợ cho nhu cầu dài hạn, ngân hàng buộc phải nâng lãi suất kỳ hạn dài lên vùng 8% đến hơn 9%/năm để kéo dài nguồn vốn và đáp ứng các tỷ lệ an toàn.

Điều này tạo ra một điểm nghẽn quan trọng đối với chính sách giảm lãi suất cho vay. Nếu chi phí huy động dài hạn vẫn cao, ngân hàng khó giảm mạnh lãi suất đầu ra mà không làm suy giảm NIM. Do đó, các gói lãi suất ưu đãi có thể xuất hiện ở một số lĩnh vực ưu tiên, nhưng mặt bằng lãi suất dài hạn của toàn hệ thống khó quay lại trạng thái thấp như giai đoạn tiền rẻ.

Với thị trường tài sản, thông điệp cần rút ra là thanh khoản đang được hỗ trợ, nhưng chưa dư thừa. Chứng khoán có thể hưởng lợi ngắn hạn khi NHNN duy trì trạng thái điều tiết linh hoạt và tỷ giá ổn định hơn nhờ DXY suy giảm. Tuy nhiên, nếu lãi suất dài hạn vẫn neo cao, định giá các tài sản phụ thuộc vào đòn bẩy hoặc dòng tiền tương lai xa sẽ tiếp tục bị chiết khấu.

Với ngân hàng, giai đoạn tới sẽ phân hóa theo chất lượng nguồn vốn. Những ngân hàng có CASA tốt, LDR an toàn, cơ cấu huy động ổn định và ít phụ thuộc vào vốn thị trường sẽ có lợi thế. Ngược lại, ngân hàng tăng trưởng tín dụng nhanh nhưng phải cạnh tranh huy động kỳ hạn dài bằng lãi suất cao sẽ chịu áp lực lớn hơn về NIM, thanh khoản và chất lượng lợi nhuận.

Tóm lại, việc NHNN kích hoạt ba công cụ hỗ trợ cho thấy chính sách tiền tệ đang bước vào trạng thái “đỡ thanh khoản nhưng không nới lỏng quá mức”. Lãi suất có thể đang tiến gần vùng đỉnh, nhưng khó giảm mạnh nếu chênh lệch tín dụng — tiền gửi, mất cân đối kỳ hạn và nhu cầu vốn dài hạn vẫn còn lớn. Trong giai đoạn này, nhà đầu tư nên theo dõi không chỉ lãi suất điều hành, mà cả LDR, lãi suất liên ngân hàng, OMO, huy động kỳ hạn dài và tốc độ tăng tín dụng thực tế.