#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Nếu phí giao dịch về 0, các công ty chứng khoán có trở thành các ngân hàng đầu tư?

Nếu một ngày phí giao dịch chứng khoán về 0, bạn nghĩ các CTCK sẽ sống bằng gì? Liệu họ có biến thành những “ông lớn” ngân hàng đầu tư, nơi chỉ những thương vụ hàng nghìn tỷ mới là cuộc chơi?

Theo báo cáo năm 2024, doanh thu môi giới chiếm trung bình 60-70% tổng doanh thu của các CTCK lớn tại Việt Nam như SSI, VNDirect, HSC. Tại SSI, tỷ trọng này đã giảm từ 75% năm 2019 xuống còn 55% năm 2024, trong khi mảng ngân hàng đầu tư và tư vấn tăng từ 8% lên 25% trong cùng kỳ.

Vấn đề còn nghiêm trọng hơn khi hầu hết các CTCK nhận ra rằng doanh thu môi giới hiện tại rất khó bù đắp được chi phí hoạt động. Với biên lợi nhuận môi giới chỉ dao động 15-25%, trong khi chi phí nhân sự và công nghệ ngày càng tăng, nhiều CTCK đã phải trợ cấp chéo từ các hoạt động khác để duy trì mảng môi giới.

Khi phí giao dịch tiến về con số 0, các CTCK đối mặt với thách thức sinh tồn thực sự. Robinhood đã chứng minh rằng có thể sống khỏe mà không cần phí môi giới - họ kiếm tiền từ payment for order flow (bán luồng lệnh cho market maker), lending margin và dịch vụ premium. Zerodha của Ấn Độ thậm chí còn thành công hơn với mô hình flat fee 20 rupee/giao dịch, tập trung vào công nghệ và giáo dục nhà đầu

Để hiểu rõ khả năng chuyển đổi, hãy nhìn vào sự khác biệt về quy mô. Một thương vụ M&A điển hình mà ngân hàng đầu tư tham gia có giá trị trung bình 50-100 triệu USD, với phí tư vấn từ 1-3% giá trị giao dịch. Trong khi đó, một CTCK môi giới cần xử lý hàng nghìn giao dịch nhỏ lẻ để đạt được cùng mức doanh thu.

Tiger Brokers đã minh chứng cho mô hình lai thành công. Bên cạnh zero commission cho cổ phiếu Mỹ, họ phát triển mạnh dịch vụ margin lending (cho vay ký quỹ) với lãi suất cạnh tranh và wealth management cho khách hàng high-net-worth. Kết quả: doanh thu từ lãi vay và phí dịch vụ tài chính chiếm tới 65% tổng doanh thu năm 2024.

Các con đường chuyển đổi và rào cản thực tế

Con đường 1: Mở rộng dần

Các CTCK lớn như VNDirect đã bắt đầu hành trình này. Họ đầu tư 150 tỷ đồng vào mảng investment banking năm 2024, tuyển dụng 50 chuyên gia M&A từ các ngân hàng lớn với mức lương trung bình 80-120 triệu đồng/tháng.

Con đường 2: Hợp tác chiến lược

Nhiều CTCK nhỏ có thể tìm cách hợp tác với các ngân hàng hiện có. Chi phí này tương đối “mềm” hơn - khoảng 20-50 tỷ đồng để thiết lập quan hệ đối tác và đào tạo nhân sự.

Bài học từ thị trường quốc tế

Charles Schwab là ví dụ điển hình cho sự chuyển đổi thành công. Sau khi áp dụng zero commission năm 2019, họ bù đắp bằng asset management fee (0.6-0.9%/năm trên tài sản quản lý) và net interest income từ tiền gửi khách hàng. Kết quả: lợi nhuận năm 2024 vẫn tăng 15% so với năm 2019.

Tại Singapore, Tiger Brokers không chỉ dừng lại ở môi giới. Họ phát triển Tiger Vault (sản phẩm tiết kiệm với lãi suất 4.1%/năm), Tiger Options (giao dịch phái sinh), và thậm chí cả Tiger Crypto để đa dạng hóa doanh thu.

 Ai sẽ dẫn dắt cuộc chơi mới?

Thị trường Việt Nam đang ở ngã rẽ quan trọng. Với quy mô GDP 400+ tỷ USD và tốc độ tăng trưởng 6-7%/năm, nhu cầu về dịch vụ ngân hàng đầu tư sẽ tăng mạnh trong 5-10 năm tới. Câu hỏi không phải là “có nên chuyển đổi?” mà là “ai sẽ chuyển đổi nhanh nhất và hiệu quả nhất?”

Những CTCK có vốn mạnh như SSI, VNDirect, TCBS, VPBS đã bắt đầu cuộc đua. Các “tân binh” như Kafi, TPS, OCBS cũng không ngừng mở rộng. Nhưng liệu có còn chỗ cho tất cả? Hay chỉ có 5-10% “người chơi” lớn nhất sẽ sống sót trong cuộc chơi mới này- như quy luật của chính nhà đầu tư trên thị trường này!

Một điều chắc chắn: những ai còn dựa dẫm hoàn toàn vào phí môi giới sẽ phải đối mặt với thực tế khốc liệt. Cuộc chơi đã thay đổi, và chỉ những người thích ứng nhanh nhất mới có thể thắng.