Một chữ ký kiểm toán có thể làm cổ phiếu đổi chiều: Nhà đầu tư cần đọc gì trước hạn chót cuối tháng 3?

Chỉ còn một tuần nữa, toàn bộ doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ bước vào hạn chót nộp báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 — tài liệu được xem là “bản kiểm tra cuối cùng” đối với sức khỏe doanh nghiệp. Nhưng trong bối cảnh nhiều trường hợp số liệu trước và sau kiểm toán chênh lệch lớn, nhà đầu tư nên đọc báo cáo này như thế nào để tránh những cú sốc bất ngờ?

Khi báo cáo kiểm toán đảo ngược hoàn toàn kỳ vọng

Một trong những ví dụ gây chú ý nhất mùa kiểm toán trước là trường hợp BCG Energy.

Ở báo cáo tự lập, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau thuế tới 394 tỷ đồng, tạo ra kỳ vọng tích cực trên thị trường. Tuy nhiên, sau kiểm toán, con số này bất ngờ đảo chiều thành lỗ ròng 766 tỷ đồng, kèm theo hàng loạt ý kiến ngoại trừ và lưu ý nhấn mạnh từ kiểm toán viên.

Sự thay đổi mạnh này ngay lập tức tạo áp lực lên cổ phiếu BGE, đặc biệt trong bối cảnh nhóm liên quan Bamboo Capital khi đó cũng đang chịu nhiều thông tin bất lợi.

Đây là kiểu rủi ro trực diện nhất với nhà đầu tư: doanh nghiệp công bố bức tranh lợi nhuận tích cực hơn thực tế, khiến quyết định mua cổ phiếu dựa trên dữ liệu chưa đầy đủ trở thành sai lệch.

Không chỉ “mất tiền”, nhà đầu tư còn có thể “mất hàng”

Ngược lại, kiểm toán đôi khi cũng khiến lợi nhuận doanh nghiệp tăng mạnh so với báo cáo tự lập, tạo ra tình huống nhà đầu tư bán ra quá sớm.

Năm 2024, nhiều doanh nghiệp lớn như: Vietnam Airlines, Vinhomes, Vingroup đều ghi nhận lợi nhuận sau kiểm toán tăng thêm hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng.

Điều đó cho thấy báo cáo tự lập chưa bao giờ là điểm kết thúc của câu chuyện tài chính doanh nghiệp.

Nhà đầu tư cần nhìn vào đâu trong báo cáo kiểm toán?

Phần quan trọng nhất không nằm ở lợi nhuận tuyệt đối mà ở ý kiến của kiểm toán viên.

Ba mức độ cần đặc biệt lưu ý:

Ngoài ra, nhà đầu tư cần soi kỹ các khoản mục dễ phát sinh chênh lệch như: dự phòng nợ phải thu khó đòi, giảm giá hàng tồn kho, ghi nhận doanh thu, chi phí tài chính.

Đây là những vùng số liệu doanh nghiệp thường có xu hướng đánh giá lạc quan hơn, trong khi kiểm toán buộc phải theo nguyên tắc thận trọng.

Giao dịch bên liên quan: vùng nhạy cảm nhất trong báo cáo

Một nội dung thường bị bỏ qua nhưng có giá trị rất lớn là thuyết minh giao dịch với bên liên quan.

Thông qua phần này, nhà đầu tư có thể nhìn rõ:, doanh thu đến từ khách hàng thực hay từ hệ sinh thái nội bộ, dòng tiền có luân chuyển thật hay chỉ quay vòng giữa công ty con, công ty liên kết, lợi nhuận có phản ánh hoạt động kinh doanh cốt lõi hay không.

Dù giao dịch bên liên quan không vi phạm quy định, nhưng nếu tỷ trọng quá lớn, đó luôn là tín hiệu cần thận trọng.

Vì sao báo cáo kiểm toán vẫn là tài liệu đáng tin nhất?

Dù doanh nghiệp là bên trả phí kiểm toán, kiểm toán viên vẫn chịu ràng buộc rất lớn về trách nhiệm nghề nghiệp và pháp lý.

Một ví dụ điển hình là trường hợp Saigon Water Infrastructure Corporation.

Năm 2024, báo cáo do Grant Thornton Vietnam kiểm toán ban đầu được đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần. Tuy nhiên sau đó, State Securities Commission of Vietnam xác định kiểm toán viên chưa thực hiện đầy đủ thủ tục, dẫn đến quyết định đình chỉ tư cách hành nghề đối với người ký báo cáo.

Điều này cho thấy báo cáo kiểm toán không chỉ chịu áp lực từ doanh nghiệp mà còn từ cơ quan quản lý và chính uy tín sống còn của hãng kiểm toán.

Quan trọng hơn cả những lời hứa của lãnh đạo

Báo cáo kiểm toán không phải tuyệt đối không sai, nhưng trong hệ sinh thái thông tin doanh nghiệp, đây vẫn là tài liệu đáng tin cậy nhất để nhà đầu tư đánh giá thực trạng tài chính.

Bởi ít nhất, nó được xây dựng trên bằng chứng, thay vì kỳ vọng.

Và trên thị trường chứng khoán, nhiều khi một dòng ý kiến ngoại trừ còn đáng giá hơn cả một bài phát biểu đầy lạc quan từ ban lãnh đạo doanh nghiệp.