Loạt “ông lớn” đứng trước cửa thoái vốn

Quyết định 40/2026/QĐ-TTg và Nghị định 57/2026/NĐ-CP được ban hành đang tạo nên một khung pháp lý rõ ràng cho giai đoạn tái cơ cấu vốn Nhà nước 2026–2030. Không đơn thuần là các nhịp sóng ngắn hạn, hoạt động này đang tái lập cấu trúc hàng hóa và dòng vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam trước thềm nâng hạng FTSE Russell vào tháng 9.

Quy định mới buộc hơn 420 doanh nghiệp Nhà nước niêm yết điều chỉnh tỷ lệ sở hữu, mở đường cho SCIC thoái toàn bộ vốn tại 66 doanh nghiệp và tái định hình thanh khoản toàn thị trường.

Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg ban hành ngày 5 tháng 8 năm 2026 quy định các tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước thành ba nhóm. Nhóm I: Nhà nước nắm 100% vốn, bao gồm đường sắt, không lưu, bưu chính, in tiền, xổ số, ngân hàng Agribank. Nhóm II: Nhà nước nắm từ 65% trở lên, gồm cảng hàng không, cảng biển, khoáng sản quy mô lớn. Nhóm III: Nhà nước nắm từ 50% đến dưới 65%, bao gồm đầu mối nhập khẩu xăng dầu có thị phần từ 30% trở lên như Petrolimex, dịch vụ hạ tầng viễn thông. Khung này tạo cơ sở rõ ràng cho các doanh nghiệp điều chỉnh cơ cấu vốn, với 20 doanh nghiệp quy mô lớn như TKV, PVN, EVN phải công bố kế hoạch 5 năm trong 30 ngày.

Ba ngân hàng quốc doanh Vietcombank, BIDV và VietinBank nằm trong diện công bố kế hoạch cơ cấu vốn 5 năm. Riêng VietinBank, Chính phủ quy định duy trì tỷ lệ nắm giữ tối thiểu ở mức 65%, cao hơn tỷ lệ hiện tại. Các ngân hàng này là những "hàng hóa" quan trọng có thể tác động đáng kể đến thị trường chứng khoán khi quá trình cơ cấu vốn diễn ra. Phó Giám đốc Trung tâm Phân tích Chứng khoán SHS kỳ vọng hoạt động tái cơ cấu vốn sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ hơn, tương tự các làn sóng IPO từ 2016-2018.

Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) ban hành kế hoạch cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026-2030 với chiến lược bán toàn bộ vốn tại một số doanh nghiệp nhưng tiếp tục nắm giữ tại các tên tuổi lớn như Vinamilk, Sabeco, FPT, Dược Hậu Giang. Danh sách các doanh nghiệp dự kiến thoái vốn trải rộng ở nhiều ngành, từ sản xuất công nghiệp, thép, dệt may, năng lượng đến xây dựng, logistics. Nếu được thực hiện theo kế hoạch, lượng cổ phần đưa ra thị trường sẽ tăng đáng kể, cải thiện free-float và thanh khoản, mở rộng cơ hội cho nhà đầu tư tổ chức và chiến lược.

Các ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp bao gồm xăng dầu, ngân hàng, hóa chất phân bón, thép, dệt may và thủy sản. Thoái vốn với khối lượng lớn có thể tạo áp lực cung trong ngắn hạn, ảnh hưởng đến định giá cổ phiếu. Ngược lại, khi Nhà nước tăng tỷ lệ sở hữu, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng có thể giảm, hạn chế thanh khoản. Tiến độ thực hiện vẫn là biến số quan trọng, vì các vấn đề liên quan đến định giá tài sản, đất đai và thủ tục phê duyệt có thể kéo dài quá trình. Danh sách các doanh nghiệp cơ cấu vốn cũng có thể được điều chỉnh căn cứ tình hình hoạt động và diễn biến thị trường.

Quyết định 40 tạo ra một khung sở hữu Nhà nước rõ ràng hơn, mở đường cho chu kỳ tái cấu trúc vốn giai đoạn 2026-2030. Khi giới hạn sở hữu theo từng ngành được xác định rõ ràng, nhà đầu tư có cơ sở tốt hơn để nhận diện những doanh nghiệp có khả năng tăng vốn Nhà nước và những doanh nghiệp có dư địa giảm sở hữu. Đối với những doanh nghiệp chiến lược cần tăng vốn, việc Nhà nước duy trì tỷ lệ chi phối nhưng cho phép huy động thêm nguồn lực xã hội có thể giúp cải thiện năng lực tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng và các ngành thiết yếu.