Lịch sử cho thấy gì về phản ứng của VN-Index trước xung đột lớn?

Lịch sử cho thấy, mỗi khi các cuộc xung đột quân sự lớn bùng phát, thị trường chứng khoán toàn cầu thường phản ứng tiêu cực trong ngắn hạn do lo ngại giá dầu leo thang, áp lực lạm phát gia tăng và rủi ro địa chính trị lan rộng.

Tuy nhiên, với thị trường Việt Nam, mức độ tác động trực tiếp thường không quá lớn và chủ yếu mang tính ngắn hạn, trừ trường hợp các cú sốc bên ngoài gây ảnh hưởng mạnh tới dòng vốn, tỷ giá hoặc triển vọng kinh tế toàn cầu.

Thường chỉ “rung lắc” 1–2 phiên

Theo thống kê dữ liệu lịch sử của Chứng khoán VPBank (VPBankS) về các cuộc xung đột quân sự lớn và tác động tới S&P 500 cùng VN-Index, thị trường Việt Nam thường chỉ rung lắc trong 1-2 phiên rồi dần “shake off” nếu xung đột không lan rộng hoặc kéo dài.

So với S&P 500, VN-Index thường ít phản ứng trực diện hơn. Nguyên nhân là do ảnh hưởng đến Việt Nam chủ yếu đến từ tâm lý nhà đầu tư, biến động giá dầu, tỷ giá và dòng vốn ngoại hơn là tác động trực tiếp từ bản thân sự kiện quân sự.

Cụ thể, VN-Index đa phần chỉ biến động dưới 1% trước các sự kiện địa chính trị lớn. Ngoại lệ đáng chú ý là phiên 13/4/2024, khi Iran tấn công Israel, thị trường chịu áp lực mạnh hơn. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực tỷ giá và đà bán ròng của khối ngoại, thay vì tác động trực tiếp từ diễn biến quân sự.

Điều này cho thấy chứng khoán Việt Nam thường khá nhanh ổn định trở lại sau các xung đột cục bộ, nếu các yếu tố nền tảng trong nước không bị ảnh hưởng đáng kể.

Rủi ro lớn nhất: Năng lượng và lạm phát

Trong bối cảnh hiện tại, VPBankS cho rằng rủi ro đáng kể nhất nằm ở khả năng gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, đặc biệt nếu Eo biển Hormuz bị đóng cửa hoặc hạn chế lưu thông kéo dài.

Hormuz là tuyến vận chuyển chiến lược, nơi khoảng 20-22% nguồn cung dầu toàn cầu (tương đương 20-21 triệu thùng/ngày) cùng một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua, chủ yếu từ các quốc gia Trung Đông.

Nếu hoạt động vận tải dầu khí tại Hormuz bị gián đoạn, nguồn cung có thể sụt giảm đột ngột, kéo theo kịch bản giá dầu tăng vọt thêm 10-50 USD/thùng, thậm chí lên vùng 90-150 USD/thùng trong kịch bản kém tích cực.

Giá xăng dầu bán lẻ toàn cầu khi đó sẽ tăng theo, tạo áp lực lạm phát và ảnh hưởng tới triển vọng tăng trưởng kinh tế.

Bên cạnh đó, giá vàng được dự báo sẽ tăng mạnh do vai trò tài sản trú ẩn an toàn, có thể hướng tới vùng 5.429 – 5.734 USD/oz theo kịch bản căng thẳng kéo dài.

Kịch bản cho VN-Index tuần 2–6/3

Nhóm phân tích của VPBankS nhận định VN-Index có thể mở cửa tuần giao dịch 2-6/3 với áp lực bán và rung lắc mạnh, đặc biệt nếu giá dầu tăng mạnh hơn dự báo và xung đột tiếp tục leo thang.

Trong kịch bản tiêu cực, khi lực bán lan rộng, chỉ số đang ở sát vùng đỉnh lịch sử quanh 1.900 – 1.920 điểm có thể điều chỉnh về vùng 1.850 – 1.870 điểm, thậm chí sâu hơn là 1.800 – 1.830 điểm.

Dù vậy, thị trường Việt Nam ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu Iran. Phản ứng chủ yếu vẫn đến từ yếu tố tâm lý và dòng vốn ngoại. Nếu giá dầu sớm ổn định nhờ phản ứng từ OPEC hoặc các nhà sản xuất lớn, VN-Index có thể tích lũy trở lại và tiếp diễn xu hướng tăng.

Nhóm ngành nào hưởng lợi, nhóm nào chịu áp lực?

Theo VPBankS, một số nhóm ngành có thể hưởng lợi rõ nét nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao gồm: Dầu khí và Năng lượng; Hóa chất; Cảng biển & Logistics.

Ngược lại, các nhóm ngành nhạy cảm với lạm phát và chi phí đầu vào tăng như tiêu dùng, sản xuất, vận tải đường bộ… có thể chịu áp lực trong ngắn hạn.

Nhìn tổng thể, bài học từ quá khứ cho thấy: với chứng khoán Việt Nam, các cú sốc địa chính trị thường chỉ tạo ra nhịp điều chỉnh ngắn hạn, trừ khi chúng kéo theo những biến động sâu rộng về năng lượng, lạm phát và dòng vốn toàn cầu.