"Lãi trên giấy" và sự khác biệt cấu trúc danh mục

Diễn biến này cho thấy hiệu quả tự doanh không chỉ phụ thuộc vào xu hướng của thị trường mà còn nằm ở cấu trúc danh mục, chất lượng lợi nhuận và mức độ đa dạng hóa nguồn thu. Với nhà đầu tư, việc chỉ nhìn vào khoản lãi từ FVTPL có thể dẫn đến đánh giá chưa đầy đủ về sức khỏe doanh nghiệp.

Sau năm 2025 tăng gần 40,9%, VN-Index tiếp tục khép lại 6 tháng đầu năm 2026 tại 1.860 điểm, tăng khoảng 4,23% so với cuối năm trước. Tuy nhiên, hành trình của chỉ số không hề bằng phẳng khi thị trường giảm gần 11% trong tháng 3, bật tăng hơn 10% ở tháng 4 rồi đi ngang trong hai tháng cuối quý II.

Biến động mạnh khiến hoạt động tự doanh của các công ty chứng khoán ghi nhận sự phân hóa rõ rệt. Với danh mục tài sản FVTPL (tài sản tài chính ghi nhận theo giá trị hợp lý thông qua lãi, lỗ), kết quả kinh doanh phụ thuộc đáng kể vào giá thị trường tại thời điểm chốt sổ báo cáo.

Doanh nghiệp hưởng lợi nhờ danh mục và nguồn thu đa dạng

Trong nhóm đã công bố báo cáo, VPBankS nổi bật với 3.461 tỷ đồng lãi từ FVTPL trong 6 tháng, gần gấp đôi cùng kỳ. Tổng doanh thu đạt 7.013 tỷ đồng, còn lợi nhuận trước thuế đạt 2.673 tỷ đồng, tăng gần ba lần.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là lợi nhuận của VPBankS không chỉ đến từ tự doanh. Doanh thu cho vay ký quỹ đạt 1.904 tỷ đồng, trong khi mảng ngân hàng đầu tư đóng góp hơn 1.176 tỷ đồng, giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào biến động của danh mục cổ phiếu.

TCBS cũng cho thấy mô hình tương tự. Quý II, công ty ghi nhận lợi nhuận trước thuế 2.097 tỷ đồng, tăng 21%, nâng kết quả 6 tháng lên 3.555 tỷ đồng. Trong đó, cho vay ký quỹ đóng góp 1.380 tỷ đồng, tương đương 42% tổng thu nhập thuần, bên cạnh nguồn thu từ ngân hàng đầu tư và kinh doanh trái phiếu.

Lãi lớn chưa chắc là lãi đã "khóa"

Ở chiều ngược lại, EVS ghi nhận cú đảo chiều mạnh khi lãi trước thuế quý II đạt gần 243 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lỗ 9 tỷ đồng.

Tuy nhiên, phần lớn kết quả đến từ 276 tỷ đồng chênh lệch tăng do đánh giá lại tài sản tài chính. Trong khi đó, lợi nhuận đã hiện thực hóa vẫn âm khoảng 33 tỷ đồng, phản ánh chất lượng lợi nhuận phụ thuộc lớn vào diễn biến giá thị trường.

Trái ngược với EVS, VIX chứng kiến mảng tự doanh chịu áp lực khi khoản lỗ đánh giá lại danh mục lên tới khoảng 1.090 tỷ đồng, khiến lợi nhuận sau thuế quý II giảm 94% còn khoảng 76 tỷ đồng.

Dù vậy, tại ngày 30/6, giá trị hợp lý danh mục FVTPL của VIX vẫn cao hơn giá gốc hơn 3.600 tỷ đồng, cho thấy phần lợi nhuận tích lũy vẫn còn hiện hữu nhưng chưa được hiện thực hóa.

Không chỉ nhìn vào con số FVTPL

Sự khác biệt giữa VPBankS, TCBS với EVS hay VIX cho thấy việc đánh giá doanh nghiệp chứng khoán không nên chỉ dựa vào khoản lãi từ FVTPL.

Khoản mục này có thể bao gồm lãi bán tài sản, chênh lệch đánh giá lại, cổ tức hoặc lãi trái phiếu. Trong khi lãi bán tài sản đã được hiện thực hóa, phần chênh lệch đánh giá lại vẫn có thể thay đổi theo biến động của thị trường ở các quý tiếp theo.

Vì vậy, chất lượng lợi nhuận, cơ cấu danh mục và khả năng tạo nguồn thu từ môi giới, cho vay ký quỹ hay ngân hàng đầu tư đang trở thành những yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa các công ty chứng khoán trong giai đoạn thị trường biến động.