Lãi suất cơ sở tăng lên 13,5%: Áp lực huy động đang truyền sang người vay

Sau giai đoạn lãi suất huy động tăng trở lại, áp lực chi phí vốn đang bắt đầu truyền sang phía cho vay. Nhiều ngân hàng đã đồng loạt điều chỉnh lãi suất cơ sở và lãi suất tham chiếu dùng cho các khoản vay thả nổi, khiến nhóm khách hàng sắp hết thời gian ưu đãi hoặc bước vào kỳ tái định giá phải đối mặt với chi phí vay cao hơn.

Từ ngày 1/10, ACB nâng lãi suất cơ sở lên 9,5%/năm, tăng 0,3 điểm % so với mức 9,2% áp dụng từ tháng 8. Tại VPBank, lãi suất cơ sở đối với các khoản vay bất động sản, tiêu dùng, ô tô và sản xuất kinh doanh có thể dao động 11–13,5%/năm, tùy thời hạn vay và chu kỳ điều chỉnh. Với khoản vay từ trên 5 đến 10 năm, lãi suất cơ sở có thể lên tới 13,4%/năm.

Techcombank áp dụng lãi suất cơ sở chuẩn khoảng 9%/năm cho vay mua bất động sản, ô tô và vay tiêu dùng có tài sản bảo đảm, nhưng riêng các khoản vay tiêu dùng tín chấp như thấu chi hoặc vay trả góp có lãi suất cơ sở lên tới 13%/năm. Trong khi đó, Vietbank đang áp dụng mức 9,7%/năm cho khoản vay đến 6 tháng, 10,3%/năm cho khoản vay đến 12 tháng và 10,7%/năm với các khoản vay trung – dài hạn.

Điểm quan trọng là lãi suất cơ sở không phải mức cuối cùng người vay phải trả. Với khoản vay thả nổi, lãi suất thực tế thường bằng lãi suất cơ sở hoặc lãi suất tham chiếu cộng thêm biên độ cố định trong hợp đồng. Vì vậy, nếu lãi suất cơ sở đã lên vùng 11–13,5%, mức thực trả của một số khách hàng có thể cao hơn đáng kể.

Về bản chất, đây là quá trình truyền dẫn khá rõ từ huy động sang cho vay. Tính đến ngày 28/9/2026, huy động vốn toàn hệ thống tăng 9,78% so với cuối năm 2025, trong khi tín dụng tăng 10,89%. Chênh lệch này khiến ngân hàng phải tiếp tục cạnh tranh để bổ sung nguồn vốn, đặc biệt ở các kỳ hạn trung và dài hạn.

Áp lực càng rõ hơn khi lãi suất tiền gửi từ 6 tháng trở lên đã vượt 9%/năm tại nhiều ngân hàng, thậm chí một số sản phẩm huy động có mức trên 10%/năm nếu đáp ứng điều kiện về số tiền hoặc hình thức gửi. Khi chi phí vốn đầu vào tăng lên vùng cao như vậy, dư địa duy trì lãi suất cho vay thấp sẽ ngày càng bị thu hẹp.

Điều này cho thấy giai đoạn “giảm lãi suất trên diện rộng” đang gặp giới hạn rõ hơn. Ngân hàng vẫn có thể triển khai các gói ưu đãi cho khách hàng tốt hoặc lĩnh vực ưu tiên, nhưng với các khoản vay thả nổi đã hết thời gian ưu đãi, lãi suất sẽ ngày càng phản ánh sát hơn chi phí vốn thực tế của ngân hàng.

Nhóm chịu tác động rõ nhất là người vay mua nhà, mua ô tô và hộ kinh doanh có khoản vay dài hạn. Với dư nợ lớn, chỉ cần lãi suất tham chiếu tăng thêm 1 điểm % cũng có thể làm nghĩa vụ trả lãi hàng tháng tăng đáng kể, đặc biệt khi khoản vay còn thời gian dài và biên độ cộng thêm trong hợp đồng ở mức cao.

Ở góc nhìn ngân hàng, việc nâng lãi suất cơ sở giúp bảo vệ NIM trong bối cảnh chi phí huy động tăng. Tuy nhiên, đây cũng là con dao hai lưỡi: lãi suất cho vay cao hơn giúp duy trì biên lợi nhuận ngắn hạn, nhưng nếu kéo dài quá lâu, khả năng trả nợ của khách hàng sẽ suy yếu và rủi ro nợ nhóm 2, nợ xấu có thể tăng trong các quý sau.

Với thị trường bất động sản, tác động cũng khá rõ. Khi lãi suất vay mua nhà bước vào vùng hai chữ số cao, cầu vay mới sẽ thận trọng hơn, còn nhóm người vay hiện hữu sau khi hết ưu đãi sẽ chịu áp lực tái định giá. Điều này có thể tiếp tục làm chậm thanh khoản nhà ở, đặc biệt ở các phân khúc có giá cao và tỷ lệ sử dụng đòn bẩy lớn.

Với doanh nghiệp, chi phí vốn tăng cũng làm giảm hiệu quả của các dự án có biên lợi nhuận thấp. Trong môi trường lãi suất thực tế cao hơn, những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, nợ vay thấp và khả năng tự tài trợ sẽ có lợi thế rõ hơn so với nhóm phụ thuộc mạnh vào tín dụng ngân hàng.

Tóm lại, việc lãi suất cơ sở tăng lên vùng 13–13,5%/năm cho thấy áp lực huy động đã bắt đầu truyền sang phía người vay. Đây là tín hiệu quan trọng bởi lãi suất cho vay thực tế trong thời gian tới có thể khó giảm mạnh, đặc biệt với các khoản vay thả nổi. Trong chu kỳ này, câu chuyện không còn chỉ là ngân hàng có tăng lãi suất hay không, mà là người vay có đủ sức hấp thụ mức chi phí vốn mới hay không.