Kỷ nguyên "tiền rẻ" đang khép lại?

Fed và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cùng nâng lãi suất trong tuần qua, trong khi ECB tiếp tục phát tín hiệu thận trọng trước lạm phát. Chi phí vốn toàn cầu đang có dấu hiệu bước sang một mặt bằng mới.

Các ngân hàng trung ương toàn cầu chuyển sang chính sách tiền tệ thắt chặt để kiểm soát lạm phát, đánh dấu sự chuyển mình lớn trong môi trường tài chính và tạo áp lực lên chi phí vay của doanh nghiệp.

Ngày 16/9, Fed nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên 3,75–4%, lần tăng đầu tiên kể từ tháng 7/2023. Hai ngày sau, BOJ cũng nâng lãi suất lên 1,25%, mức cao nhất trong 31 năm. ECB đã tăng lãi suất trong tuần trước, còn Ngân hàng Anh giữ nguyên nhưng cảnh báo áp lực lạm phát có thể đòi hỏi hành động tiếp theo.

Điểm đáng chú ý nằm ở sự đồng thời. Sau nhiều năm lãi suất cực thấp, các ngân hàng trung ương lớn đang phải cân bằng giữa tăng trưởng và nguy cơ lạm phát quay trở lại, đặc biệt khi giá năng lượng tăng bởi xung đột tại Trung Đông. Reuters nhận định một chu kỳ thắt chặt mới đang dần hình thành, dù mặt bằng lãi suất hiện vẫn cao hơn đáng kể so với giai đoạn bắt đầu chu kỳ tăng năm 2022.

Với Việt Nam, tỷ giá là kênh truyền dẫn quan trọng. Sau động thái của Fed, tỷ giá trung tâm đã lên 25.632 đồng/USD, mức cao mới, trong khi USD mạnh lên trên thị trường quốc tế. Chênh lệch lãi suất USD–VND vì vậy tạo thêm sức ép đối với điều hành tiền tệ trong nước.

Chi phí vốn cũng là biến số đáng chú ý. Lãi suất quốc tế cao hơn có thể khiến mặt bằng lợi suất trái phiếu và yêu cầu sinh lời của nhà đầu tư tăng, từ đó làm tăng chi phí huy động và tái cấp vốn đối với doanh nghiệp có nhu cầu vốn lớn. Những ngành sử dụng đòn bẩy cao như bất động sản, xây dựng, hạ tầng và một phần sản xuất sẽ nhạy cảm hơn với thay đổi này.

Ngược lại, ngân hàng có một bài toán hai chiều. Lãi suất cao hơn có thể hỗ trợ thu nhập từ tài sản sinh lãi, nhưng đồng thời làm tăng chi phí huy động và gây sức ép lên nhu cầu tín dụng. Nếu doanh nghiệp và hộ gia đình thận trọng hơn, tăng trưởng tín dụng cũng có thể chậm lại.

Thị trường chứng khoán cũng chịu tác động qua lãi suất chiết khấu và dòng vốn. Chi phí vốn cao hơn làm thay đổi định giá, trong khi đồng USD mạnh có thể ảnh hưởng đến dòng tiền quốc tế. Tuy nhiên, tác động không đồng nhất: dữ liệu lịch sử tại Việt Nam cho thấy diễn biến tỷ giá và điều kiện kinh tế trong nước có thể quan trọng không kém quyết định của Fed.

Đáng chú ý, Trung Quốc hiện chưa đi theo hướng tăng lãi suất: LPR tháng 9 giữ nguyên 3% với kỳ hạn một năm và 3,5% với kỳ hạn năm năm, nhưng dư địa nới lỏng cũng bị hạn chế bởi môi trường lãi suất Mỹ cao hơn và biên lợi nhuận ngân hàng trong nước.

Vì vậy, câu chuyện “tiền rẻ kết thúc” không đồng nghĩa mọi nền kinh tế cùng bước vào một chu kỳ tăng lãi suất giống nhau. Điều đang thay đổi rõ hơn là chi phí của đồng vốn toàn cầu và mức độ dễ dàng của dòng tiền.