Khủng hoảng chưa đến, dư địa đã cạn

Nợ công toàn cầu đang tiến gần 100% GDP, trong khi chi phí trả nợ tăng mạnh khiến nhiều chính phủ không còn nhiều khoảng trống để tung ra các gói hỗ trợ khi khủng hoảng xuất hiện.

Khi “tấm đệm” tài khóa mỏng đi, một cú sốc về năng lượng, lạm phát, địa chính trị hay công nghệ có thể tạo sức ép lớn hơn lên lãi suất, trái phiếu và doanh nghiệp.

Bài toán tài khóa toàn cầu đang bước sang một giai đoạn khó hơn. Theo IMF, nợ công toàn cầu đang ở gần mức cao nhất kể từ Thế chiến II và có thể vượt 100% GDP trong những năm tới. Riêng năm 2025, tổng nợ chính phủ toàn cầu đã tương đương gần 94% GDP và theo quỹ đạo hiện tại có thể đạt 100% vào năm 2029.

Điểm đáng lo không chỉ nằm ở quy mô nợ mà còn ở chi phí phục vụ khoản nợ đó. Lãi suất cao khiến các chính phủ phải tái cấp vốn cho những khoản vay đáo hạn với chi phí lớn hơn. IMF cho biết chi phí trả lãi của các chính phủ đã tăng từ khoảng 2% lên gần 3% GDP toàn cầu chỉ trong 4 năm. Đây là nguồn lực đáng lẽ có thể dành cho đầu tư cơ sở hạ tầng, giáo dục hoặc hỗ trợ nền kinh tế khi xảy ra cú sốc.

Với thị trường tài chính, áp lực này tạo ra một vòng xoáy đáng chú ý. Chính phủ cần phát hành thêm trái phiếu để tài trợ thâm hụt, trong khi lãi suất cao khiến nhà đầu tư đòi hỏi lợi suất lớn hơn. Lợi suất trái phiếu tăng lại làm chi phí vay của khu vực tư nhân cao hơn, ảnh hưởng trực tiếp tới bất động sản, xây dựng, sản xuất và những doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy lớn.

Đáng chú ý, AI đang tạo ra một lực kéo trái chiều. Làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng công nghệ hỗ trợ tăng trưởng, nhưng nhu cầu vốn khổng lồ cũng có thể đẩy lợi suất cơ bản lên cao. Việc doanh nghiệp phát hành thêm trái phiếu dài hạn để tài trợ đầu tư còn cạnh tranh nguồn tiết kiệm với chính phủ.

Trong bối cảnh đó, chính sách tiền tệ cũng đứng trước giới hạn mới. Khi nợ công quá cao, áp lực buộc ngân hàng trung ương giảm lãi suất để giảm chi phí vay có thể gia tăng. Nhưng nếu nới lỏng quá sớm khi lạm phát chưa được kiểm soát, thị trường có thể phản ứng bằng lợi suất trái phiếu cao hơn và đồng tiền suy yếu.

Với doanh nghiệp, hệ quả quan trọng nhất là chi phí vốn có thể trở thành biến số mang tính cấu trúc thay vì chỉ là yếu tố chu kỳ. Doanh nghiệp có bảng cân đối lành mạnh ít chịu tác động hơn, trong khi nhóm phải liên tục đảo nợ sẽ nhạy cảm hơn với mỗi thay đổi của lợi suất.