#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Không phải Fed, không phải BOJ — Tại sao đồng yên giảm xuống đáy 40 năm?

Cuối tháng 6, đồng yên Nhật chạm mức thấp nhất trong 40 năm so với đô la Mỹ, kéo theo làn sóng lo ngại về ổn định tài chính toàn cầu.

Đằng sau sự suy yếu đó là một chiến lược đầu tư có tên "yen carry trade" — không mới, không bí ẩn, nhưng quy mô đang ở mức chưa từng thấy. Và khi nó đảo chiều, tác động lan ra toàn bộ thị trường tài chính thế giới, từ trái phiếu Mỹ đến chứng khoán châu Á.

Carry trade là gì — và tại sao đồng yên là "trung tâm" của chiến lược này?

Carry trade, nói đơn giản, là vay tiền ở nơi lãi suất thấp rồi đầu tư ở nơi lãi suất cao hơn để kiếm phần chênh lệch.

Đồng yên trở thành "đồng tiền tài trợ" (funding currency) ưa thích nhất thế giới vì Nhật Bản đã duy trì lãi suất gần bằng 0 — thậm chí âm — suốt nhiều thập kỷ kể từ khi bong bóng tài sản vỡ vào đầu thập niên 1990. Dù Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) đã bắt đầu tăng lãi suất từ năm 2024 trong quá trình bình thường hóa chính sách, lãi suất chuẩn hiện vẫn chỉ ở mức 1% — thấp hơn rất nhiều so với 4,35% của Australia hay 3,50–3,75% của Mỹ.

Carry trade là chiếc tàu lượn ổn định nhất của thị trường tài chính — chừng nào đường ray thẳng. Nhưng khi BOJ bất ngờ tăng lãi suất hay yen tăng giá đột ngột, cả đoàn tàu có thể lao xuống dốc chỉ trong vài ngày.

Quy mô thực sự lớn đến mức nào?

Dù không có con số chính xác cho yen carry trade — vì phần lớn là giao dịch OTC (over-the-counter, không qua sàn tập trung) — một chỉ báo gián tiếp cho thấy quy mô đáng kể: giao dịch ngoại hối ký quỹ OTC tại Nhật Bản đạt trung bình 985,7 nghìn tỷ yên mỗi tháng trong nửa đầu năm 2026, theo dữ liệu từ Hiệp hội Tương lai Tài chính Nhật Bản — gấp đôi mức một thập kỷ trước.

Điều này phản ánh không chỉ các tổ chức tài chính quốc tế lớn mà còn hàng triệu nhà đầu tư cá nhân Nhật Bản đang tận dụng chênh lệch lãi suất.

Carry trade ảnh hưởng đến đồng yên như thế nào?

Cơ chế đơn giản: khi nhà đầu tư vay yên rồi bán ra để mua tài sản nước ngoài, họ tăng cung yên trên thị trường ngoại hối — đẩy đồng tiền này xuống thấp hơn. Đây là một trong những lực lượng chính khiến yên chạm đáy 40 năm.

Nhưng carry trade chỉ là một trong nhiều yếu tố. Cán cân thương mại của Nhật Bản, triển vọng kinh tế toàn cầu và nhu cầu tài sản trú ẩn trong lúc thị trường biến động cũng tác động đáng kể.

Nhật Bản đã không đứng yên nhìn đồng tiền mất giá. Trong một tháng bắt đầu từ cuối tháng 4/2026, các cơ quan chức năng chi gần $74 tỷ USD để mua yên và bán đô la. Nhưng can thiệp mua yên thường chỉ có tác dụng tạm thời nếu không đi kèm với thay đổi chính sách căn bản — và nhiều nhà giao dịch vẫn tiếp tục đặt cược chống lại đồng tiền này.

Rủi ro của carry trade — và bài học năm 2024

Để có lãi, nhà đầu tư cần chênh lệch lãi suất bù đắp được bất kỳ biến động tỷ giá bất lợi nào. Đây chính là điểm yếu chết người: tỷ giá có thể di chuyển mạnh hơn nhiều so với chênh lệch lãi suất.

Đây không phải kịch bản giả định. Năm 2024, BOJ bất ngờ tăng lãi suất trong khi dữ liệu kinh tế Mỹ suy yếu — kéo theo làn sóng tháo gỡ vị thế carry trade (unwind). Nhà đầu tư đồng loạt mua lại yên để trả nợ, tạo vòng phản hồi tự khuếch đại: yên tăng → carry trade lỗ nhiều hơn → càng phải mua yên gấp hơn → yên tăng tiếp. Kết quả là yen tăng giá mạnh và biến động dữ dội lan ra toàn thị trường tài chính toàn cầu.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Câu chuyện yen carry trade không chỉ là chuyện của Nhật Bản — nó có ba điểm tiếp xúc trực tiếp với thị trường Việt Nam.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------