Hơn 70% cổ phiếu đang rẻ như thời khủng hoảng: Cơ hội hay bẫy giá trị?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến một hiện tượng nghịch lý chưa từng có trong lịch sử: Chỉ số chung VN-Index liên tục neo cao và bứt phá, nhưng phần lớn các cổ phiếu trên sàn lại đang trải qua một giai đoạn đóng băng về định giá, tương đương với các thời kỳ khủng hoảng kinh tế lớn. Báo cáo chiến lược mới nhất từ quỹ đầu tư VinaCapital đã phơi bày một sự thật mà nếu chỉ nhìn vào điểm số, nhà đầu tư rất dễ bị đánh lừa.

Bản chất sự phân hóa dòng tiền và bài toán tỷ trọng vốn hóa

Nhìn trên bề mặt, VN-Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng khoảng 13 lần, một con số tương đối hợp lý trong bối cảnh lợi nhuận toàn thị trường năm 2026 được dự báo tăng trưởng khoảng 15%. Tuy nhiên, số liệu bóc tách thực tế từ VinaCapital chỉ ra rằng có đến hơn 70% số cổ phiếu trên thị trường đang giao dịch dưới mức P/E 10 lần. Đây là mức định giá cực thấp, thường chỉ xuất hiện khi nền kinh tế rơi vào suy thoái sâu hoặc có những cú sốc mang tính hệ thống.

Nguyên nhân của sự lệch pha này đến từ cấu trúc vốn hóa của chỉ số. Hệ sinh thái Vingroup với các mã chiến lược gồm VIC, VHM, VRE và VPL đã ghi nhận mức tăng trưởng tỷ trọng vốn hóa đột biến từ 8% cách đây hai năm lên đến gần 30% ở thời điểm hiện tại. Sự bứt phá mạnh mẽ của nhóm này, được thúc đẩy bởi tiến trình tái cấu trúc VinFast, kế hoạch IPO của Green SM và kết quả kinh doanh vượt trội của Vinhomes, chính là động lực chính giữ nhịp cho VN-Index.

Nếu bóc tách dữ liệu và loại bỏ nhóm cổ phiếu liên quan đến Vingroup, mức tăng trưởng của VN-Index trong năm ngoái từ 41% sẽ chỉ còn khoảng 10%. Trong năm nay, chỉ số chung tiếp tục vượt trội so với chỉ số phi Vingroup khoảng 4 đến 5 điểm phần trăm. Sự chênh lệch này tạo ra một thực tế: trong khi chỉ số chung neo ở P/E 13 lần, phần còn lại của thị trường với hơn 70% số cổ phiếu đang có mức P/E chỉ quanh 10 lần, dù tăng trưởng lợi nhuận của nhóm này vẫn đạt mức kỳ vọng rất cao là 16%.

Nền tảng vĩ mô và sức chống chịu nội tại của doanh nghiệp

Nghịch lý định giá thấp diễn ra trong bối cảnh các yếu tố nền tảng của kinh tế Việt Nam vẫn duy trì đà phục hồi ổn định. Tăng trưởng GDP năm 2026 được dự báo đạt mức 7%. Đặc biệt, động lực từ khối xuất khẩu công nghệ cao đang tạo ra sự bứt phá lớn. Xuất khẩu máy tính và linh kiện điện tử duy trì đà tăng trưởng gần 50% trong hai năm liên tiếp, phản ánh xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và làn sóng công nghệ AI. Điều này giúp cán cân thanh toán tổng thể ổn định và giảm áp lực lên tỷ giá, bất chấp các số liệu thâm hụt thương mại kỹ thuật do nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Về mặt nội tại doanh nghiệp, kết quả kinh doanh quý 1 ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận sau thuế toàn thị trường lên tới 51% so với cùng kỳ, vượt xa mức dự báo đồng thuận là 15%. Kể cả khi loại trừ yếu tố đột biến từ Vinhomes, mức tăng trưởng chung vẫn đạt 30%, cho thấy sức chống chịu và khả năng tạo lợi nhuận của khối doanh nghiệp niêm yết đang đi trước tốc độ phản ánh của giá cổ phiếu.

Bên cạnh đó, các yếu tố nền tảng mang tính dài hạn như tiến trình cải cách doanh nghiệp nhà nước, việc tháo gỡ pháp lý cho các dự án bất động sản đình trệ và nỗ lực đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của FTSE vẫn chưa được phản ánh đầy đủ vào mặt bằng giá hiện tại.

Những biến số rủi ro cần quản trị

Mặc dù dư địa tăng trưởng dài hạn là rất lớn, thị trường ở giai đoạn nửa cuối năm 2026 vẫn phải đối mặt với một số áp lực mang tính ngắn hạn. Đầu tiên là áp lực lạm phát vượt ngưỡng 5% đang tạo sức ép lên mặt bằng lãi suất điều hành, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của nhóm ngành ngân hàng. Thứ hai là rủi ro địa chính trị kéo dài tại Eo biển Hormuz làm gia tăng chi phí vận tải toàn cầu. Cuối cùng là xu hướng rút ròng của dòng vốn ngoại, với giá trị bán ròng khoảng 2 tỷ USD từ đầu năm đến nay, tiếp nối đà bán ròng 5 tỷ USD của năm trước.

Chiến lược hành động tối ưu cho nhà đầu tư

Trong một thị trường phân hóa sâu sắc, việc bám theo điểm số của VN-Index không còn mang lại hiệu quả tối ưu. Khi hơn 70% cổ phiếu đang ở vùng định giá hấp dẫn, cơ hội không nằm ở việc mua đuổi các nhóm ngành đã tăng nóng mà nằm ở chiến lược chọn lọc cổ phiếu chủ động.

Nhà đầu tư nên tập trung nguồn vốn vào các doanh nghiệp thuộc nhóm 70% có nền tảng cơ bản tốt, lợi nhuận tăng trưởng ổn định nhưng giá cổ phiếu chưa phục hồi tương xứng với giá trị nội tại. Đặc biệt, ưu tiên các ngành nghề được hưởng lợi trực tiếp từ xu hướng vĩ mô như xuất khẩu công nghệ, nhóm doanh nghiệp có câu chuyện tái cấu trúc rõ ràng hoặc các doanh nghiệp bất động sản sở hữu dự án sạch đang được khơi thông pháp lý. Việc phân bổ tỷ trọng danh mục hợp lý và kiên nhẫn với các vị thế định giá thấp sẽ là chìa khóa mang lại hiệu quả vượt trội trong giai đoạn này.

Hãy để lại ý kiến của bạn ở phần bình luận phía dưới: Bạn đang nắm giữ nhóm cổ phiếu thuộc hệ sinh thái dẫn dắt hay đang tích lũy nhóm cổ phiếu ở vùng định giá thấp? Hãy chia sẻ danh mục của bạn để chúng ta cùng thảo luận và tối ưu hóa chiến lược đầu tư.