Đừng vội tin cổ phiếu đã rẻ

VN-Index và hàng loạt cổ phiếu đã rơi về vùng định giá thấp sau nhịp điều chỉnh mạnh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, định giá hấp dẫn chưa đồng nghĩa thị trường đã tạo đáy khi áp lực margin, lãi suất và dòng tiền vẫn là những biến số quyết định xu hướng.

Hơn 70% cổ phiếu đang giao dịch với P/E dưới 10 lần, nhưng lịch sử cho thấy thị trường chỉ thực sự đảo chiều khi áp lực bán suy yếu và dòng tiền lớn quay trở lại.

Trong 10 năm qua, P/E của VN-Index chủ yếu dao động trong vùng 11-17 lần. Những lần định giá xuống dưới 11-12 lần thường xuất hiện trong giai đoạn thị trường chịu áp lực đặc biệt mạnh. Hai ví dụ điển hình là đáy hoảng loạn tháng 11/2022 khi VN-Index xuống dưới 900 điểm, và cú sốc thuế quan tháng 4/2025 khiến chỉ số giảm 17% xuống 1.094,3 điểm. Điểm chung là giá cổ phiếu không chỉ phản ánh triển vọng kinh doanh mà còn chịu tác động mạnh từ tâm lý hoảng loạn và áp lực bán giải chấp.

Giữa năm 2026, thị trường có sự phân hóa rất lớn. VN-Index giao dịch quanh mức P/E dự phóng 13 lần, với tăng trưởng lợi nhuận kỳ vọng 15% năm 2026, cho thấy PEG khoảng 0,87 lần. Đáng chú ý, hơn 70% số cổ phiếu giao dịch ở mức P/E dưới 10 lần - vùng định giá thường xuất hiện khi nhà đầu tư phản ánh những kịch bản rất thận trọng. Tuy nhiên, VN-Index chưa xuống vùng rẻ nhất trong lịch sử vì một số cổ phiếu vốn hóa lớn vẫn duy trì mặt bằng giá.

Lợi nhuận các doanh nghiệp VN-Index quý I/2026 tăng khoảng 51% so với cùng kỳ, nhưng nếu loại ảnh hưởng của Vinhomes, mức tăng còn khoảng 30%. Sự chênh lệch này cho thấy tăng trưởng phân hóa mạnh giữa các doanh nghiệp. Một doanh nghiệp có P/E thấp nhưng lợi nhuận sắp suy giảm chưa chắc đã rẻ. Ngược lại, doanh nghiệp có P/E cao hơn nhưng duy trì tăng trưởng ổn định có thể vẫn hấp dẫn hơn.

Trong ngắn hạn, giá cổ phiếu chịu chi phối bởi cung-cầu và tâm lý nhiều hơn giá trị doanh nghiệp. Dư nợ margin toàn thị trường cuối quý II là 435.000 tỷ đồng, tăng 30.000 tỷ đồng so với quý I. Khi giá giảm, lực bán bắt buộc từ giải chấp margin có thể kích hoạt một vòng xoáy giảm giá. Thị trường chỉ tìm được điểm cân bằng khi lực bán bắt buộc suy yếu và xuất hiện dòng tiền mới đủ sức hấp thụ lượng cung.

Thứ nhất, môi trường vĩ mô quốc tế cần bớt bất định từ xung đột địa chính trị, biến động giá dầu và chính sách thuế quan. Thứ hai, lãi suất trong nước cần có điểm neo ổn định, vì lãi suất ảnh hưởng trực tiếp đến mức P/E mà nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận. Thứ ba, margin không xuất hiện dấu hiệu đổ vỡ dây chuyền, tức là giá không giảm quá nhanh và thanh khoản vẫn duy trì tốt.

Sau khi chỉ số giảm 15-20%, thị trường thường xuất hiện những nhịp hồi kỹ thuật 7-10%, nhưng điều này chưa đồng nghĩa xu hướng giảm kết thúc. Để nhận diện vùng cân bằng bền vững, quan sát ba dấu hiệu: áp lực bán giảm rõ rệt dù vẫn có thông tin bất lợi, thanh khoản tăng trong phiên hồi phục, và những nhóm cổ phiếu dẫn dắt ngừng phá đáy.