Dự án đội vốn, thương vụ hụt tay: Doanh nghiệp thép "sa lầy"

Dự án lò cao đội vốn gần gấp đôi đã đẩy Thép Pomina vào khủng hoảng tài chính, âm vốn lưu động và mất thanh khoản, buộc doanh nghiệp dừng sản xuất từ năm 2022. Sau nhiều thương vụ huy động vốn thất bại, Pomina đặt kỳ vọng vào liên doanh với VNSteel như một lối thoát để tái cơ cấu và phục hồi hoạt động.

Việc đội vốn gần 6.000 tỷ đồng tại dự án lò cao đã đẩy doanh nghiệp thép vào vòng xoáy cạn vốn, mất thanh khoản nghiêm trọng, đồng thời khiến hàng loạt cơ hội hợp tác chiến lược tan thành mây khói.

Pomina trong vòng xoáy âm vốn và hành trình tìm vốn bất thành

Công ty CP Thép Pomina (UPCoM: POM) mới đây đã công bố văn bản giải trình nguyên nhân cổ phiếu bị hạn chế giao dịch trên UPCoM. Theo đó, tình trạng âm vốn lưu động kéo dài từ năm 2023 đến nay được xác định là nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp hai năm liên tiếp chậm nộp báo cáo tài chính kiểm toán.

Khủng hoảng tài chính bắt nguồn từ việc đội vốn gần gấp đôi tại dự án lò cao ở Khu công nghiệp Phú Mỹ 1 (Bà Rịa – Vũng Tàu). Dịch Covid-19 bùng phát đúng giai đoạn hoàn thiện dự án khiến tiến độ bị đình trệ, chi phí phát sinh lớn. Năm 2022, Pomina tiếp tục hứng chịu loạt cú sốc kinh tế toàn cầu như chiến sự Nga–Ukraine, chính sách “zero-Covid” của Trung Quốc, giá nguyên vật liệu tăng vọt, thị trường bất động sản trầm lắng và tín dụng bị siết chặt.

Chi phí đầu tư ban đầu dự kiến 2.833 tỷ đồng đã bị đội lên gần 5.880 tỷ đồng – theo báo cáo kiểm toán của AFC Việt Nam. Để bù đắp, Pomina buộc phải sử dụng vốn ngắn hạn cho đầu tư dài hạn, dẫn đến âm vốn lưu động nghiêm trọng. Khi ngân hàng dừng cấp tín dụng, dòng tiền đứt gãy, Pomina buộc phải dừng hoạt động sản xuất từ tháng 9/2022.

Doanh nghiệp từng kỳ vọng huy động 701,75 tỷ đồng thông qua phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược, đồng thời tiếp xúc nhiều đối tác trong và ngoài nước. Tuy nhiên, nỗ lực này liên tục gặp trở ngại. Thương vụ chuyển nhượng 51% cổ phần cho Nansei Co., Ltd (Nhật Bản) với kỳ vọng thu về 58,9 triệu USD bị đổ bể do vướng giới hạn sở hữu của nhà đầu tư ngoại. Tiếp đó, kế hoạch hợp tác với Thaco Industries cũng thất bại vì yêu cầu đánh giá vận hành lò cao kéo dài quá lâu.

VNSteel – Cơ hội xoay chuyển cuộc chơi

Chuyển biến tích cực xuất hiện khi Pomina ký kết biên bản ghi nhớ với Tổng công ty Thép Việt Nam – VNSteel vào tháng 6/2024. Hai bên dự kiến thành lập Công ty CP Pomina Phú Mỹ, với vốn điều lệ khoảng 2.700–2.800 tỷ đồng, chiếm 40% tổng vốn dự án. Phần còn lại, tương đương 4.000 tỷ đồng, sẽ huy động qua kênh tín dụng ngân hàng.

Pomina dự kiến góp 35% vốn (900–1.000 tỷ đồng) bằng quyền sử dụng đất, nhà xưởng và máy móc tại hai nhà máy Pomina 1 và Pomina 3. VNSteel nắm 65% còn lại bằng tiền mặt. Với tiềm lực tài chính mạnh và kinh nghiệm vận hành ngành thép, VNSteel được kỳ vọng sẽ là "đòn bẩy" vực dậy hoạt động sản xuất và tái cấu trúc tài chính cho Pomina.

Hiện quá trình đàm phán đang được đẩy nhanh, hướng tới mục tiêu hoàn tất thủ tục pháp lý và thành lập liên doanh vào quý I/2026. Đồng thời, Pomina cũng đang phối hợp với kiểm toán để chứng minh khả năng phục hồi tài chính và đáp ứng tiêu chí “hoạt động liên tục”. Báo cáo tài chính kiểm toán cho các năm 2023–2025 dự kiến hoàn tất trong quý II/2026.

Lối thoát hay canh bạc cuối?

Sau nhiều thương vụ hụt hơi, liên doanh với VNSteel được xem là bước ngoặt mang tính sống còn đối với Pomina. Nếu thành công, doanh nghiệp không chỉ tái vận hành sản xuất mà còn có cơ hội khôi phục thanh khoản và dỡ bỏ hạn chế giao dịch. Ngược lại, nếu thất bại, khả năng phục hồi tài chính và giữ vị thế trên thị trường thép nội địa của Pomina sẽ càng trở nên mong manh.