Doanh nghiệp Việt và "cuộc đua giành thị phần" đường sắt

Việt Nam đang thúc đẩy hàng loạt dự án đường sắt quy mô hàng trăm tỷ USD, bao gồm tuyến Bắc–Nam tốc độ cao và các tuyến metro đô thị, nhằm nâng cấp hạ tầng, giảm tải cho đường bộ và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia. Doanh nghiệp nội địa như Vingroup, THACO, Hòa Phát đang chủ động tham gia, tận dụng cơ hội từ các dự án tỷ USD để mở rộng năng lực sản xuất, thi công và chuỗi cung ứng. Đây được xem là bước tiến chiến lược, mở ra không gian tăng trưởng kinh tế bền vững cho nửa thế kỷ tới.

Hàng trăm tỷ USD dự án đường sắt không chỉ đánh dấu bước ngoặt hạ tầng quốc gia mà còn mở ra cơ hội hiếm có để doanh nghiệp nội địa vươn lên dẫn đầu.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn quyết định để trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Trong chiến lược phát triển dài hạn này, đường sắt tốc độ cao được Bộ Chính trị xác định là "xương sống" của hệ thống giao thông tương lai, đảm nhận vai trò dẫn dắt tăng trưởng, giảm tải áp lực cho đường bộ (hiện chiếm 75% vận tải nội địa) và hạ nhiệt chi phí logistics cao hơn 15 đến 20% so với khu vực ASEAN-4.

Loạt nghị quyết quan trọng của Quốc hội đã mở đường cho chương trình đầu tư hạ tầng chưa từng có, với tổng kinh phí lên đến hàng trăm tỷ USD, tạo nên những miếng ghép rõ ràng cho bức tranh hạ tầng quốc gia.

Xương sống 67 tỷ USD và tham vọng 0,97% GDP

Quyết định then chốt là tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, dự kiến dài 1.541 km với tốc độ thiết kế 350 km/h, tổng vốn đầu tư 67 tỷ USD. Dự án này không chỉ tạo ra trục vận tải hành khách xuyên quốc gia, mà theo nghiên cứu của Bộ Giao thông Vận tải, còn có thể đóng góp thêm khoảng 0,97% GDP mỗi năm sau khi hoàn thành.

Bên cạnh đó, hàng loạt dự án tỷ USD khác cũng đang bứt tốc:

Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng: 8,3 tỷ USD, dự kiến khởi công cuối năm 2025.

TP.HCM – Cần Thơ – Cà Mau: 12 tỷ USD, được CT Group đề xuất nghiên cứu.

Metro Đô thị: Hà Nội triển khai 2 tuyến trị giá 62.000 tỷ đồng ngay trong năm 2025; Sovico của tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo tham gia nghiên cứu Metro số 4 tại TP.HCM.

Đại công trường 200 tỷ USD: Cuộc đua 'chia phần' của doanh nghiệp Việt

Dự án đường sắt tổng quy mô 200 tỷ USD không chỉ tạo ra nhu cầu đầu tư hạ tầng mà còn hình thành một "đại công trường" với chuỗi giá trị kéo dài hàng chục năm – một cơ hội hiếm có để doanh nghiệp Việt làm chủ công nghệ cao.

Vingroup (VIC) và THACO là hai ứng viên tiềm năng nhất cho vai trò chủ đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao. Vingroup đã sớm lập VinSpeed (vốn điều lệ 33.000 tỷ đồng) và đề xuất nhiều dự án tỷ USD khác, thể hiện sự chủ động quyết liệt. Các doanh nghiệp khác như Đèo Cả (đào hầm) và các công ty tín hiệu, công nghệ cũng đã sẵn sàng nhập cuộc.

Nội địa hóa thép ray: Cuộc đối đầu của những "người khổng lồ"

Yếu tố then chốt để giảm chi phí và rủi ro phụ thuộc nhập khẩu là tự chủ vật liệu. Lĩnh vực này đang chứng kiến cuộc đối đầu đầy kịch tính:

Hòa Phát (HPG): Tập đoàn thép lớn nhất Đông Nam Á sắp khởi công nhà máy sản xuất thép ray tại Dung Quất (14.000 tỷ đồng), hướng tới cung cấp các loại ray cao tốc từ năm 2027.

Vingroup (Vinmetal): Lập doanh nghiệp chuyên sản xuất thép ray Vinmetal (10.000 tỷ đồng vốn điều lệ) tại Hà Tĩnh, nhằm chủ động nguồn cung thép chất lượng cao cho hàng loạt dự án giao thông – công nghiệp trọng điểm của tập đoàn.

Sự xuất hiện của Vinmetal khiến "cuộc chơi thép ray" trở nên gay cấn hơn, mở đường cho Việt Nam làm chủ phần lớn vật liệu hạ tầng đường sắt trong tương lai.

Dù có lợi thế về vật liệu, thách thức vẫn rất lớn: phần lớn đầu máy, hệ thống tín hiệu và công nghệ điều khiển vẫn phải nhập khẩu. Tuy nhiên, với gói 19 cơ chế đặc thù được Quốc hội thông qua (tháng 11/2024), chiến lược đường sắt trăm tỷ USD đang được xem là biểu tượng cho khát vọng phát triển, hứa hẹn tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ và mở ra một không gian tăng trưởng kinh tế bền vững cho nhiều thế hệ.