Doanh nghiệp nhỏ vẫn "khát" vốn rẻ

Dù các ngân hàng thương mại liên tục công bố các gói tín dụng ưu đãi giảm 0,5 - 2%/năm, hàng triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn rơi vào cảnh "đứng ngoài cuộc chơi". Rào cản về tài sản thế chấp và chuẩn mực hóa đơn, chứng từ đang biến những khoản vay giá rẻ thành bài toán khó lời giải đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Chỉ đạo chuyển hướng thẩm định từ "tài sản thế chấp" sang "dòng tiền và đơn hàng" của Chính phủ mở ra kỳ vọng khai thông nguồn vốn, song áp lực nợ xấu khiến các nhà băng vẫn thận trọng mở van tín dụng.

Theo chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước, hệ thống tín dụng đang triển khai các gói vay ưu đãi cho nhóm doanh nghiệp nhỏ vừa với mức giảm lãi suất từ 1-2% mỗi năm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách giữa chính sách và tay doanh nghiệp vẫn lớn. Các yêu cầu về chứng minh hóa đơn, hợp đồng đặt hàng và tài sản thế chấp trở thành rào cản lớn. Ông Nguyễn Kim Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị một tập đoàn kinh doanh, chỉ ra rằng điểm nghẽn không phải lãi suất mà khả năng giải ngân thực tế. Với khoản vay 5 tỷ đồng, giảm 1-2% lãi suất chỉ tiết kiệm 50-100 triệu đồng mỗi năm, con số này vô nghĩa nếu doanh nghiệp không tiếp cận được vốn gốc.

Cấu trúc chi phí vốn cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Doanh nghiệp có tài sản thế chấp vay với lãi suất 6-8% mỗi năm, trong khi doanh nghiệp nhỏ thiếu tài sản bảo đảm phải chịu lãi suất cao hơn. Theo các chuyên gia, sự chênh lệch này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng quy mô và cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ vừa. Các doanh nghiệp cần xây dựng kịch bản dự phòng khi lãi suất biến động hoặc doanh thu sụt giảm để quản lý rủi ro hiệu quả.

Các ngành ưu tiên được hỗ trợ bao gồm sản xuất, nông nghiệp, xuất khẩu, công nghệ và các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng. Những doanh nghiệp này thường có quy mô nhỏ nhưng nhu cầu vốn lớn để mở rộng. Ngành xây dựng, bất động sản và dịch vụ cũng chịu tác động do phụ thuộc vào tài sản bảo đảm. Điểm chung của các doanh nghiệp này là đều gặp khó khăn trong việc chứng minh khả năng trả nợ thông qua các tiêu chí truyền thống.

Trong buổi làm việc với các bộ, ngành và doanh nghiệp, các lãnh đạo nhấn mạnh cần chuyển dần từ tư duy doanh nghiệp có tài sản để thế chấp sang tư duy doanh nghiệp có phương án kinh doanh, dòng tiền và khả năng trả nợ. Ngân hàng cần tăng cường khai thác dữ liệu từ thuế, hóa đơn điện tử, tài khoản thanh toán để nâng cao chất lượng thẩm định. Cần thiết kế sản phẩm tín dụng theo ngành, chuỗi giá trị và dòng tiền thay vì áp dụng một mô hình cho tất cả doanh nghiệp. Tín chấp dựa trên dòng tiền cần trở thành phương thức chính, tài sản bảo đảm chỉ là phụ trợ.

Một số ngân hàng đã cam kết triển khai cho vay tín chấp dựa trên dòng tiền và dữ liệu tài chính minh bạch thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản bảo đảm. Các đơn vị tín dụng cũng tối ưu quy trình thẩm định và cắt giảm thủ tục hành chính để hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc thay đổi này còn cần thời gian để triển khai rộng rãi trên toàn hệ thống.