Điều hành tiền tệ và bài toán hai đầu áp lực

Gỡ bỏ room tín dụng để tăng cung vốn cho nền kinh tế, nhưng vẫn phải kiểm soát lạm phát và siết chặt dòng vốn chảy vào các lĩnh vực rủi ro; giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng, nhưng đồng thời phải giữ ổn định tỷ giá… Những yêu cầu tưởng chừng trái ngược này đang đặt ra bài toán đầy thách thức cho chính sách tiền tệ trong thời gian tới.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP 8,3–8,5% trong năm 2025 mà vẫn đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và cân đối các yếu tố then chốt của nền kinh tế, chính sách tiền tệ đang gánh vai trò trung tâm trong điều hành vĩ mô.

Khi dư địa đang thu hẹp…

Để hỗ trợ tăng trưởng, hệ thống ngân hàng buộc phải tăng cung ứng vốn ra nền kinh tế. Tuy nhiên, điều này đặt nhà điều hành vào thế khó: làm sao dẫn dòng vốn chảy đúng vào các lĩnh vực ưu tiên, trong khi vẫn phải kiểm soát được cuộc đua lãi suất đầu vào – vốn có nguy cơ nóng lên khi cầu tín dụng tăng mạnh.

Chính phủ hiện cũng đặc biệt quan tâm đến việc ổn định mặt bằng lãi suất huy động, tạo điều kiện giảm lãi suất cho vay – yếu tố quan trọng để tiếp thêm lực cho phục hồi và phát triển kinh tế.

Số liệu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy, đến cuối tháng 7/2025, lãi suất huy động bình quân ở mức 4,1%/năm – gần như không đổi so với cuối năm 2024. Lãi suất cho vay trung bình giảm còn 6,5%/năm, giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm. Tuy nhiên, tỷ giá lại nổi lên như một điểm nóng mới: từ đầu năm đến nay, VND đã mất giá 2,9% so với USD, phản ánh áp lực kép từ yếu tố kinh tế lẫn tâm lý thị trường.

NHNN cho biết đang theo dõi sát diễn biến và sẽ linh hoạt điều hành, ưu tiên từng thời điểm, song nhấn mạnh rằng ổn định tỷ giá là điều kiện tiên quyết để giữ vững vĩ mô – đồng nghĩa với việc dư địa giảm lãi suất đang ngày càng thu hẹp.

Bên cạnh đó, áp lực lạm phát cũng đang tăng nhanh. Các yếu tố chi phí như giá điện, dịch vụ y tế, giá thuê nhà… đang đẩy lạm phát cơ bản lên cao liên tục trong các tháng gần đây – một chỉ số được xem là "phản ứng chậm" nhưng bền vững đối với chính sách tiền tệ. Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng cảnh báo: "Lạm phát có thể đến rất nhanh, nhưng kiềm chế nó thì không hề dễ. Vì thế, chính sách phải chủ động và hết sức thận trọng."

Tín dụng tăng nhanh – liệu có lệch pha?

Trong 7 tháng đầu năm, tín dụng đã tăng gần 10%, cao gần gấp đôi cùng kỳ năm trước. Mức tăng này chưa quá nóng, nhưng đáng lo ngại là tốc độ tăng tín dụng đối với lĩnh vực bất động sản đã vọt lên gần 46% – theo báo cáo tài chính quý II/2025 của các ngân hàng thương mại.

NHNN lý giải mức tăng này là hệ quả từ các giải pháp tháo gỡ pháp lý cho thị trường bất động sản thời gian qua. Khi các dự án được "thông" trở lại, nhu cầu vốn tất yếu tăng cao. Dù vậy, nếu tín dụng tiếp tục chảy mạnh vào bất động sản – một lĩnh vực cần vốn trung, dài hạn nhưng tiềm ẩn rủi ro cao – sẽ gây mất cân đối trong hệ thống và khiến dòng vốn "lệch pha" khỏi các lĩnh vực ưu tiên khác như sản xuất, xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ…

Cần bước đi thận trọng với chính sách “bỏ room”

Việc thí điểm gỡ bỏ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng từ năm 2026 là bước đi được kỳ vọng, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn trong việc điều phối dòng vốn và đảm bảo an toàn hệ thống. Nếu thiếu công cụ thay thế đủ mạnh, việc bỏ "room" có thể dẫn đến tình trạng tăng trưởng tín dụng bùng nổ không kiểm soát tại một số ngân hàng, đẩy mặt bằng lãi suất lên cao và phá vỡ các cân đối vĩ mô.

Ông Phạm Chí Quang – Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN) – nhấn mạnh: “Việc chuyển sang điều hành tín dụng theo cơ chế thị trường cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, có lộ trình rõ ràng và công cụ kiểm soát rủi ro đi kèm, nhằm bảo đảm kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng và giữ ổn định hệ thống tài chính – ngân hàng.”

Trong khi đó, các tổ chức quốc tế cũng khuyến nghị NHNN cần đặc biệt chủ động trong điều hành lãi suất và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các công cụ chính sách tiền tệ và quản trị rủi ro hệ thống.

Ông Lê Thanh Tùng – thành viên HĐQT VietinBank – cho rằng: “Việc hoàn thiện các công cụ điều hành theo thông lệ quốc tế sẽ là nền tảng giúp Việt Nam chuyển dần sang điều hành tín dụng theo cơ chế thị trường, đồng thời vẫn duy trì kỷ luật và an toàn hệ thống.”

Đồng bộ chính sách – mở khóa thị trường vốn

Trong dài hạn, để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của việc phát triển đồng bộ ba trụ cột của thị trường vốn: tín dụng – cổ phiếu – trái phiếu. Các lĩnh vực cần vốn trung và dài hạn như bất động sản, hạ tầng, sản xuất quy mô lớn… cần được hỗ trợ huy động vốn thông qua trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu địa phương và các khoản vay quốc tế.

Bên cạnh đó, mở rộng các chương trình bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ giúp ngân hàng yên tâm cho vay, còn doanh nghiệp thì dễ dàng tiếp cận vốn chi phí thấp hơn – từ đó thúc đẩy tăng trưởng bền vững hơn.