Chứng khoán Việt và bài toán 25 tỷ USD vốn ngoại

Sau hơn 20 năm chờ đợi, chứng khoán Việt Nam chính thức bước vào hàng các thị trường mới nổi, mở ra cơ hội cho dòng vốn hàng chục tỷ USD và một kỷ nguyên tăng trưởng mới.

Rạng sáng 8/10, chứng khoán Việt Nam đón một “giao thừa đặc biệt”: FTSE Russell, tổ chức xếp hạng thị trường toàn cầu, chính thức nâng hạng Việt Nam từ “cận biên” lên “mới nổi thứ cấp”.

Với thế giới, đây là một điều chỉnh kỹ thuật. Nhưng với Việt Nam, đó là sự ghi nhận cho một hành trình 25 năm đầy biến động, chấm dứt chờ đợi kéo dài hàng thập kỷ của giới tài chính trong nước.

Tại hội thảo “Emerging Vietnam – Beyond the Upgrade”, bà Wanming Du, Giám đốc chính sách khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của FTSE Russell, người trực tiếp tham gia đánh giá nâng hạng, nhấn mạnh: “Việt Nam đã thay đổi ngoạn mục. Trong nhiều thập kỷ làm việc với các thị trường, chưa thị trường nào cải cách với tốc độ và quy mô quyết liệt như các bạn.”

Đối với giới chuyên gia trong nước, quyết định của FTSE Russell không phải là món quà, mà là thành quả tất yếu.

Ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch Chứng khoán SSI, khẳng định: “Đây là minh chứng cho độ tin cậy và tầm vóc của thị trường vốn Việt Nam. Niềm tin ấy chính là nền tảng để chúng ta có được vị thế mới.”

Vị thế này đi kèm kỳ vọng cụ thể: khi Việt Nam lọt vào rổ chỉ số của các thị trường mới nổi, các quỹ đầu tư trị giá hàng nghìn tỷ USD sẽ chú ý, vốn trước đây bị giới hạn bởi quy chế thị trường cận biên. Ngân hàng Thế giới ước tính, điều này có thể hút tới 25 tỷ USD vốn ngoại vào Việt Nam đến năm 2030 – không chỉ là dòng tiền, mà còn là thanh khoản, là cơ hội định giá lại giá trị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, sự công nhận từ FTSE Russell mới chỉ là bước khởi đầu; sức khỏe nền kinh tế mới là bệ đỡ thực sự cho dòng vốn quốc tế.

Nội lực nền kinh tế

Thành tựu nâng hạng không chỉ đến từ các sàn giao dịch, mà từ nền kinh tế “kiên cường” đã chọn con đường khác biệt giữa bối cảnh toàn cầu bất ổn. Khi nhiều tổ chức hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng.

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó chủ tịch UBCKNN, nhấn mạnh: “Ổn định vĩ mô chính là bệ đỡ vững chắc. Nhờ lãnh đạo quyết liệt và cải cách thể chế, kinh tế duy trì đà tăng trưởng, tạo động lực cho thị trường tài chính phát triển.”

9 tháng đầu năm, GDP tăng 7,85%, lạm phát kiểm soát tốt, FDI đạt mức cao nhất 5 năm. Dự báo cả năm, GDP có thể đạt 8,1–8,5%, con số mà nhiều nền kinh tế phát triển chỉ mơ ước.

Ông Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Dragon Capital, đánh giá: sự ổn định vĩ mô, cải cách quyết liệt và xã hội năng động đã tạo ra một “câu chuyện tăng trưởng” thuyết phục. Việc nâng hạng là sự xác nhận cần thiết cho niềm tin lâu năm của các nhà đầu tư.

Thị trường chứng khoán hưởng lợi rõ rệt: thanh khoản trung bình 1,16 tỷ USD mỗi phiên, vốn hóa thị trường hơn 80% GDP. Nhưng ông Tuấn cũng cảnh báo: “Sự công nhận là tuyệt vời, nhưng dòng vốn lớn không chỉ đến vì danh hiệu. Họ đòi hỏi cải cách thực chất và bền vững.”

Thị trường cần chuẩn mực và kỷ luật hơn

Các chuyên gia đều nhấn mạnh: nâng hạng không phải đích đến. Việt Nam cần tuân thủ các chuẩn mực cao hơn để cạnh tranh với các thị trường mới nổi khác.

Ông Nguyễn Duy Hưng đề xuất: “Bước sang giai đoạn mới, chúng ta cần quyết sách mạnh mẽ, chuẩn mực và kỷ luật hơn.”

UBCKNN đã công bố trọng tâm giai đoạn mới: hoàn thiện pháp lý bảo vệ nhà đầu tư, giải quyết các rào cản dòng vốn ngoại như minh bạch thông tin, nới lỏng tỷ lệ sở hữu nước ngoài, và xây dựng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cơ sở vào 2027.

Song song, hệ thống công nghệ sẽ được hiện đại hóa, chuẩn bị cho quy mô giao dịch lớn hơn. Thị trường cũng sẽ cần “món ăn” mới: trái phiếu xanh, hợp đồng quyền chọn… và một lực lượng nhà đầu tư chuyên nghiệp, giảm thiểu rủi ro và đầu cơ ngắn hạn.

Khi Việt Nam bước vào nhóm thị trường mới nổi, cuộc chơi đã thay đổi: doanh nghiệp niêm yết đối mặt yêu cầu cao hơn về quản trị và ESG, công ty chứng khoán cạnh tranh quyết liệt về công nghệ và dịch vụ.