Bộ Tài chính chuẩn bị sẵn khung hướng dẫn kế toán cho thị trường tài sản mã hóa

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Thông tư hướng dẫn kế toán áp dụng cho các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, nhằm cụ thể hóa khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn thí điểm theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ.

Động thái này cho thấy cơ quan quản lý đã bước thêm một nấc quan trọng trong việc chuẩn hóa hoạt động của thị trường tài sản mã hóa, hướng tới minh bạch hóa ghi nhận tài chính, kiểm soát rủi ro và tạo nền tảng quản lý dài hạn cho lĩnh vực còn nhiều biến động.

Chỉ hướng dẫn kế toán, chưa điều chỉnh nghĩa vụ thuế

Theo Bộ Tài chính, Thông tư được xây dựng trên nguyên tắc tuân thủ Luật Kế toán, Luật Công nghiệp công nghệ số và các chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành, áp dụng trong giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hóa.

Đáng chú ý, Thông tư không điều chỉnh việc xác định nghĩa vụ thuế đối với các tổ chức tham gia thị trường. Việc kê khai, nộp thuế vẫn tiếp tục thực hiện theo các quy định pháp luật thuế hiện hành, tách biệt khỏi nội dung kế toán trong giai đoạn thử nghiệm chính sách.

Ba nhóm đối tượng áp dụng gồm:

Các đối tượng này phải thực hiện hạch toán theo Chế độ kế toán doanh nghiệp, đồng thời tuân thủ các hướng dẫn cụ thể tại Thông tư.

Yêu cầu tách bạch tuyệt đối tài sản của khách hàng và doanh nghiệp

Một trong những nội dung then chốt của dự thảo là nguyên tắc quản lý và hạch toán tách biệt giữa tiền và tài sản mã hóa của khách hàng với tài sản của chính tổ chức cung cấp dịch vụ.

Theo đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lưu ký tài sản mã hóa phải mở sổ theo dõi chi tiết theo từng khách hàng, từng loại tài sản, từng khoản phải thu. Doanh thu từ phí lưu ký, phí quản lý tài sản, phí thực hiện quyền và các nghiệp vụ liên quan phải được ghi nhận riêng biệt, minh bạch.

Cách tiếp cận này phản ánh rõ định hướng bảo vệ nhà đầu tư và hạn chế rủi ro lạm dụng tài sản khách hàng – vấn đề từng gây khủng hoảng nghiêm trọng tại nhiều thị trường tiền mã hóa quốc tế.

Phân loại tài sản mã hóa: không phải tiền, không phải chứng khoán

Dự thảo Thông tư phân loại tài sản mã hóa dựa trên thông lệ quốc tế và định nghĩa tại Nghị quyết 05.

Theo đó, tài sản mã hóa không phải tiền, không phải chứng khoán, không phải tài sản tài chính, không có hình thái vật chất nhưng có thể kiểm soát thông qua khóa riêng tư và có giá trị thị trường.

Tùy mục đích nắm giữ, tài sản mã hóa có thể được phân loại:

Theo Nghị quyết 05, tài sản mã hóa chỉ được lưu ký và giao dịch trên các sàn được cấp phép, giá trị được xác định theo giao dịch thị trường và được định hướng xếp vào nhóm tài sản đầu tư phi tài chính.

Hoạt động tự doanh hạch toán tương tự chứng khoán

Đối với hoạt động tự doanh tài sản mã hóa, dự thảo Thông tư yêu cầu cách tiếp cận thận trọng, tương tự như hoạt động chứng khoán kinh doanh.

Các tổ chức cung cấp dịch vụ phải theo dõi chi tiết từng loại tài sản mã hóa tự doanh, hạch toán đầy đủ doanh thu – chi phí, đồng thời trích lập dự phòng rủi ro theo nguyên tắc tương tự công ty chứng khoán.

Cách tiếp cận này cho thấy cơ quan quản lý thừa nhận mức độ rủi ro cao của tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm, đồng thời đặt ưu tiên kiểm soát an toàn hệ thống.

Phát hành tài sản mã hóa được xem như hoạt động vay vốn

Một điểm đáng chú ý khác là hoạt động phát hành tài sản mã hóa không được ghi nhận như vốn chủ sở hữu hay doanh thu ngay thời điểm phát hành.

Thay vào đó, dự thảo hướng dẫn hạch toán hoạt động này tương tự hoạt động vay vốn, căn cứ vào bản chất nghĩa vụ của doanh nghiệp phát hành. Điều này phản ánh cách tiếp cận thận trọng, tránh việc “thổi phồng” doanh thu hoặc vốn hóa rủi ro trong giai đoạn thử nghiệm chính sách.

Đối với nhà đầu tư tổ chức, việc mua bán, nắm giữ tài sản mã hóa được hạch toán tương tự hoạt động đầu tư tài chính, tùy theo mục đích nắm giữ (kinh doanh, đầu tư ngắn hạn hoặc dài hạn).

Đặt nền móng cho quản lý dài hạn

Bộ Tài chính cho biết Thông tư được xây dựng chủ yếu trên cơ sở tham chiếu quốc tế và thực tiễn trong giai đoạn thí điểm. Trong quá trình triển khai, nếu phát sinh vấn đề mới, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, sửa đổi và bổ sung để phù hợp với diễn biến thị trường.

Việc sớm chuẩn hóa khung kế toán cho tài sản mã hóa được đánh giá là bước đi quan trọng, giúp Việt Nam chủ động kiểm soát rủi ro, nâng cao minh bạch và tạo tiền đề cho việc hoàn thiện khung pháp lý đầy đủ đối với thị trường tài sản số trong tương lai.