445.000 tỷ margin: Cơ hội hay áp lực?

Sự bùng nổ dư nợ cho vay ký quỹ gấp 3,5 lần cùng áp lực cung ứng 38,5 triệu tỷ đồng vốn toàn xã hội đòi hỏi bước chuyển đổi chiến lược từ tín dụng ngân hàng sang thị trường vốn.

Con số dư nợ cho vay ký quỹ bùng nổ gấp 3,5 lần cùng sự phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng ngân hàng đang tạo ra áp lực đòn bẩy khổng lồ, khiến thị trường chứng khoán đối mặt rủi ro lớn mỗi khi chỉ số đảo chiều.

Dư nợ cho vay ký quỹ tại các công ty chứng khoán đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng cuối quý I/2023 lên 445.000 tỷ đồng vào cuối quý II/2026. Mức tăng hơn 3,5 lần này phản ánh việc nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính ngày càng lớn. Theo TS. Cấn Văn Lực, sự gia tăng này tiềm ẩn rủi ro đáng kể, nhất là khi thị trường đảo chiều và nhà đầu tư buộc phải thanh lý vị thế.

Phát biểu tại Hội thảo Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn ngày 23/7, TS. Cấn Văn Lực chỉ ra năm nhóm rủi ro: mức độ biến động cao; dòng tiền tập trung vào một số ngành, doanh nghiệp lớn; tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân cao với tâm lý đám đông mạnh; tính minh bạch và chuyên nghiệp còn hạn chế; sản phẩm và cơ cấu nhà đầu tư chưa đa dạng. Thị trường cũng đối mặt với rủi ro an ninh mạng, tội phạm tài chính gia tăng.

Để đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 10% đến năm 2030, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 dự kiến cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn tư nhân trong và ngoài nước phải đóng góp khoảng 25,5 triệu tỷ đồng, chiếm 65% tổng nhu cầu. Theo TS. Cấn Văn Lực, bài toán không chỉ là huy động thêm vốn mà còn phải mở rộng và nâng cao hiệu quả các kênh dẫn vốn.

Hiện nay, nguồn lực tài chính chủ yếu đến từ tín dụng ngân hàng, nhưng kênh này đã gần tới hạn về tỷ lệ đòn bẩy. Thị trường cổ phiếu, trái phiếu và quỹ đầu tư còn nhiều dư địa nhưng chưa phát triển tương xứng. TS. Cấn Văn Lực kiến nghị ban hành chương trình tổng thể cải cách thị trường tài chính, đa dạng hóa các định chế tài chính, phát triển thị trường phái sinh, tài chính xanh và tài chính số theo lộ trình phù hợp.

Quá trình phát triển thị trường tài chính cần dựa trên ba nền tảng cốt lõi: thể chế đáng tin cậy, thông tin và dữ liệu minh bạch, kỷ luật thị trường nghiêm minh. Điểm nghẽn nằm ở khung pháp lý đối với các mô hình kinh doanh và sản phẩm tài chính mới còn chậm; sở hữu chéo vẫn phức tạp; rủi ro liên thông giữa hệ thống tài chính và bất động sản cần giám sát chặt chẽ hơn.