Yết hầu Hormuz và bóng ma lạm phát đình trệ toàn cầu

Từ kịch bản dầu thô chạm ngưỡng 200 USD đến sự đứt gãy chuỗi cung ứng tồi tệ hơn thời đại dịch, những hệ lụy kinh tế khủng khiếp nhất dường như vẫn còn nằm ở phía trước.

Chuỗi cung ứng toàn cầu có nguy cơ rạn nứt trở lại bởi chi phí vận tải biển và bảo hiểm tăng vọt do rủi ro an ninh tại Trung Đông và Biển Đỏ. 

Một tháng sau khi Iran trở thành tâm điểm không kích của Mỹ và Israel, kỳ vọng về một chiến dịch “đánh nhanh, ép đàm phán” đã không thành hiện thực. Xung đột không hạ nhiệt mà chuyển sang trạng thái tiêu hao kéo dài, với tác động lan rộng vượt khỏi chiến trường Trung Đông.

Ban đầu, ưu thế nghiêng về phía Mỹ và Israel khi nhiều mục tiêu quân sự và hạ tầng của Iran bị tấn công. Tuy nhiên, Tehran nhanh chóng tránh đối đầu trực diện, chuyển sang chiến lược phi đối xứng: kéo dài thời gian, phân tán áp lực và mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Mục tiêu không phải chiến thắng nhanh, mà là buộc đối phương trả giá dài hạn.

Kết quả là một trạng thái “bế tắc có kiểm soát” dần hình thành. Cả hai bên đều chưa đạt mục tiêu đủ để rút lui, nhưng cũng tránh leo thang toàn diện. Xung đột vì thế kéo dài, âm ỉ nhưng dai dẳng.

Ba kịch bản đang định hình. Khả năng cao nhất là chiến tranh tiếp tục trong trạng thái giằng co, với các đòn đánh có kiểm soát và trọng tâm dịch chuyển sang thị trường năng lượng. Kịch bản thứ hai là leo thang thành xung đột khu vực khi các lực lượng ủy nhiệm tham chiến, mở rộng từ Biển Đỏ đến Lebanon. Kịch bản cuối cùng là đàm phán, nhưng hiện vẫn thiếu nền tảng đủ mạnh để trở thành lối thoát thực chất.

Dù theo kịch bản nào, thế giới khó quay lại trạng thái trước xung đột. Một trật tự mới – nhiều rủi ro và biến động hơn – đang dần hình thành.

Tâm điểm thực sự của khủng hoảng không còn là chiến trường, mà là năng lượng. Mọi ánh nhìn đang dồn về Eo biển Hormuz – nơi trung chuyển gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Chỉ cần một gián đoạn kéo dài, hiệu ứng lan tỏa sẽ vượt xa khu vực.

Các kịch bản giá dầu đang mở ra biên độ rất rộng: duy trì quanh 100–120 USD/thùng nếu xung đột không leo thang; tăng lên 130–150 USD/thùng khi nguồn cung bị siết; và có thể tiến sát 180–200 USD/thùng trong trường hợp cực đoan. Điều đáng lo là giá cao không chỉ mang tính thời điểm, mà có nguy cơ kéo dài, tạo ra thiếu hụt mang tính cấu trúc.

Tác động từ năng lượng nhanh chóng lan sang lạm phát. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển bị đẩy lên, kéo theo mặt bằng giá chung. Áp lực này đặc biệt rõ tại châu Á và châu Âu – những khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng.

Kịch bản đàm phán giữa Mỹ và Iran được giới quan sát đánh giá và mong manh và thiếu thực chất. 

Trong bối cảnh đó, các ngân hàng trung ương rơi vào thế khó. Giữ lãi suất cao giúp kiềm chế lạm phát nhưng kìm hãm tăng trưởng; nới lỏng chính sách lại có nguy cơ thổi bùng vòng xoáy giá cả. Kịch bản dễ xảy ra là lãi suất duy trì ở mức cao lâu hơn, khiến chi phí vốn đắt đỏ và gây áp lực lên đầu tư, tiêu dùng lẫn bất động sản.

Thị trường tài chính đã bắt đầu phản ứng. Chứng khoán suy yếu, trong khi nhóm năng lượng hưởng lợi từ giá dầu tăng. Dòng tiền có xu hướng phòng thủ, dịch chuyển sang hàng hóa cơ bản thay vì các tài sản rủi ro. Điều này cho thấy rủi ro địa chính trị đang trở thành yếu tố chi phối chính, không còn là biến số bên lề.

Ở góc độ thương mại, chuỗi cung ứng tiếp tục chịu sức ép. Chi phí vận tải và bảo hiểm tăng vọt, thời gian giao hàng kéo dài, buộc doanh nghiệp phải tính toán lại cấu trúc logistics. Nguy cơ đứt gãy từng phần đang quay trở lại, kéo theo hiệu ứng kép: giá hàng hóa tăng và hiệu quả sản xuất suy giảm.

Nếu giá dầu duy trì trên 120 USD/thùng trong thời gian dài, tăng trưởng toàn cầu sẽ bị bào mòn rõ rệt. Khi vượt ngưỡng 150 USD/thùng, nguy cơ suy thoái tại nhiều nền kinh tế lớn gia tăng nhanh chóng. Trong kịch bản xấu nhất, thế giới có thể đối mặt với trạng thái “lạm phát đình trệ” – tăng trưởng thấp đi kèm giá cả cao.

Những biến động này cuối cùng đều quay về đời sống thường nhật. Giá xăng, điện và thực phẩm tăng; chi phí vay vốn cao hơn; thu nhập thực tế bị thu hẹp. Chiến tranh, theo cách đó, không còn là câu chuyện địa chính trị xa xôi, mà trở thành một phần trong chi phí sống hàng ngày của mỗi gia đình.