Xung lực nào đang “thổi bùng” làn sóng M&A toàn cầu?

Vượt qua mọi rào cản về lãi suất và địa chính trị, hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) thế giới đã xác lập kỷ lục mới trong năm 2025. Đây không chỉ là câu chuyện của những con số, mà là cuộc đại cải tổ mô hình kinh doanh dưới áp lực khủng khiếp từ trí tuệ nhân tạo (AI) và trật tự kinh tế mới.

Hoạt động mua bán – sáp nhập (M&A) toàn cầu đã vọt lên mức kỷ lục 4,9 nghìn tỷ USD trong năm 2025, vượt xa mọi cột mốc lịch sử trước đó. Động lực không chỉ đến từ lãi suất hạ nhiệt, mà còn từ áp lực tái cấu trúc mô hình kinh doanh để đón đầu làn sóng AI và những dịch chuyển chiến lược dài hạn của kinh tế toàn cầu.

Xung lực nào đang “thổi bùng” làn sóng M&A toàn cầu?

Theo dữ liệu của PitchBook, tổng giá trị các thương vụ M&A toàn cầu trong năm 2025 đã tăng tới 40%, chạm mốc 4,9 nghìn tỷ USD – vượt qua kỷ lục 4,86 nghìn tỷ USD được thiết lập vào năm 2021, thời điểm thị trường chứng kiến cả số lượng lẫn quy mô giao dịch ở mức cao chưa từng có.

PitchBook nhận định, đà tăng này chưa có dấu hiệu hạ nhiệt trong năm nay, khi doanh nghiệp trên toàn cầu đồng loạt rà soát lại danh mục đầu tư, sẵn sàng mua – bán – sáp nhập để tái định vị chiến lược trong kỷ nguyên AI.

Lãi suất hạ nhiệt, AI lên ngôi

Làn sóng M&A tăng tốc trong bối cảnh các ngân hàng trung ương bắt đầu nới lỏng chính sách tiền tệ, kéo chi phí vốn giảm và cải thiện mặt bằng định giá. Song yếu tố mang tính quyết định hơn lại đến từ công nghệ.

Khảo sát của Bain & Company với 300 lãnh đạo phụ trách M&A cho thấy, 80% kỳ vọng duy trì hoặc gia tăng hoạt động giao dịch trong năm nay. Các CEO viện dẫn hai lý do chính: điều kiện vĩ mô thuận lợi hơn và lượng tài sản từ vốn tư nhân, vốn mạo hiểm đang “xếp hàng” chờ thoái vốn ngày một lớn.

Theo bà Suzanne Kumar – Phó Chủ tịch điều hành phụ trách M&A và thoái vốn toàn cầu của Bain – nhiều mô hình kinh doanh truyền thống đã chạm trần tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, M&A trở thành con đường ngắn nhất để doanh nghiệp tự làm mới mình và đi trước các làn sóng gián đoạn công nghệ.

Từ “nhẹ nhõm” sang nỗi sợ bị bỏ lại

Ông Jake Henry, Giám đốc bộ phận M&A tại McKinsey, cho rằng tâm lý thị trường đang chuyển pha rõ rệt. Khi các cú sốc chính sách thương mại dần ổn định, cảm giác nhẹ nhõm nhanh chóng nhường chỗ cho sự tự tin – và sau đó là nỗi sợ bị tụt lại phía sau nếu không hành động đủ nhanh.

Nhận định này cũng được Goldman Sachs củng cố. Khảo sát của ngân hàng này với 600 tập đoàn và nhà tài trợ tài chính cho thấy 57% tin rằng quy mô và tăng trưởng chiến lược sẽ là động lực lớn nhất thúc đẩy các quyết định M&A trong năm nay.

Nghịch lý vốn và vai trò trung tâm của tư nhân

Một nghịch lý đang hiện hữu: nhu cầu thực hiện thương vụ rất lớn, nhưng nguồn vốn tự do dành cho M&A lại khan hiếm hiếm thấy. Năm 2025, tỷ lệ tiền mặt được phân bổ cho M&A rơi xuống mức thấp nhất trong 30 năm, khi doanh nghiệp ưu tiên cổ tức, mua lại cổ phiếu, chi tiêu vốn và đầu tư cho R&D.

Chính sự thiếu hụt này đã đưa dòng vốn tư nhân lên vị trí trung tâm. Các quỹ cổ phần tư nhân đẩy mạnh giải ngân lượng tiền nhàn rỗi; doanh nghiệp vay vốn tìm đến tín dụng tư nhân để có điều khoản linh hoạt hơn; trong khi các quỹ đầu tư quốc gia ngày càng đóng vai trò “người cầm trịch” thay vì chỉ đứng sau hỗ trợ.

Theo Goldman Sachs, cổ phần tư nhân hiện chiếm khoảng 40% tổng hoạt động M&A toàn cầu. Dù thị trường tín dụng tư nhân – với quy mô khoảng 2,1 nghìn tỷ USD – đang xuất hiện dấu hiệu căng thẳng, ngân hàng này dự báo quy mô loại tài sản này có thể tăng hơn gấp đôi vào năm 2030, qua đó mở rộng đáng kể nguồn vốn cho các thương vụ lớn.