Xăng dầu tự quyết, ai hưởng lợi?

Từ năm 2027, cuộc chơi xăng dầu có thể chuyển từ “giá Nhà nước công bố” sang “doanh nghiệp tự tính, tự quyết và chịu trách nhiệm”, mở ra dư địa cải thiện biên lợi nhuận nhưng cũng tăng yêu cầu cạnh tranh và minh bạch.

Dự thảo 14 Nghị định về kinh doanh xăng dầu tiếp tục đề xuất thay đổi căn bản cơ chế điều hành giá. Theo phương án đang được hoàn thiện, Nhà nước không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ; thương nhân đầu mối sẽ chủ động tính toán và công bố giá bán dựa trên công thức, nguyên tắc được quy định.

Điểm đáng chú ý với doanh nghiệp là cấu phần lợi nhuận. Theo Vietcap, dự thảo tiếp tục duy trì chi phí kinh doanh định mức nhưng cho phép thương nhân đầu mối tự xác định cấu phần lợi nhuận, thay cho mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít hiện nay. Chu kỳ điều chỉnh giá cũng được đề xuất linh hoạt hơn thay vì cố định 7 ngày.

Vietcap kỳ vọng cơ chế mới có thể hỗ trợ biên lợi nhuận PLX

Nếu chính sách được ban hành theo hướng hiện tại, PLX và OIL là hai cái tên đáng chú ý. Vietcap kỳ vọng cơ chế mới có thể hỗ trợ biên lợi nhuận của hai doanh nghiệp từ năm 2027 nhờ khả năng chủ động hơn trong xác định giá bán và thời điểm điều chỉnh. Dự kiến nghị định có thể có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, song đây vẫn là nội dung dự thảo và chưa phải quy định chính thức.

Lợi thế của hai doanh nghiệp nằm ở quy mô mạng lưới. PLX và OIL sở hữu hệ thống bán lẻ lớn, giúp khả năng truyền dẫn thay đổi giá tới người tiêu dùng nhanh hơn so với các doanh nghiệp nhỏ. Khi chu kỳ giá linh hoạt, rủi ro phải bán dưới giá vốn trong những giai đoạn giá thế giới biến động mạnh cũng có thể được giảm bớt.

Tuy nhiên, quyền tự quyết không đồng nghĩa lợi nhuận chắc chắn tăng. Khi doanh nghiệp được tự định giá, cạnh tranh giữa các hệ thống sẽ trở thành biến số quan trọng. Giá bán quá cao có thể làm mất khách hàng; giá quá thấp lại thu hẹp biên lợi nhuận. Hơn nữa, các thương nhân phân phối và bán lẻ ngoài hệ thống cũng được trao thêm quyền chủ động, khiến cạnh tranh về giá có thể mạnh hơn.

 Cơ chế mới sẽ hỗ trợ biên lợi nhuận của OIL từ năm 2027 trở đi

Dự thảo cũng định hướng cắt giảm đầu mối, tăng tiêu chuẩn nguồn cung và quản trị bằng dữ liệu. Thương nhân đầu mối phải bảo đảm tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm trong 2 năm liên tiếp, qua đó có thể khiến thị trường tập trung hơn vào những doanh nghiệp đủ quy mô.

Như vậy, thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở giá bán mà ở quyền định giá, quyền quản trị biên lợi nhuận và cấu trúc cạnh tranh của toàn ngành xăng dầu.