Vùng đệm ngân hàng đang mỏng?

Việc nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào vốn vay ngân hàng kết hợp với nghịch lý lệch kỳ hạn huy động ngắn cho vay dài khiến hệ thống đối mặt với rủi ro mất cân đối thanh khoản và suy giảm vùng đệm vốn khi chất lượng tài sản đi xuống.

Tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã lên 146% trong khi hệ số an toàn vốn ngân hàng chỉ 12%, theo phân tích của TS Nguyễn Trí Hiếu tại talkshow ngày 10/9.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, tỷ lệ tổng dư nợ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã đạt 146%, phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào vốn vay từ hệ thống ngân hàng. Đặc biệt, tỷ lệ tín dụng trên tiền gửi (LDR) đã lên tới 115% trên toàn hệ thống, vượt mức quy định 85% cho từng ngân hàng riêng lẻ. Điều này cho thấy áp lực lớn về nguồn vốn của hệ thống, khi toàn bộ ngành ngân hàng đang cho vay khoảng 115 đồng cho mỗi 100 đồng huy động được từ khách hàng.

Rủi ro thanh khoản nảy sinh từ sự mismatch giữa kỳ hạn tiền gửi và khoản vay. Ngân hàng huy động tiền gửi ngắn hạn nhưng sử dụng nguồn vốn này cho các khoản vay dài hạn, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản. Nếu khoản vay trở thành nợ xấu và không thu hồi được tiền, ngân hàng sẽ thiếu nguồn để chi trả cho khách hàng gửi tiền. Khi đó, ngân hàng phải tìm kiếm nguồn vốn mới, thậm chí phải tăng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Nếu tình trạng này diễn ra rộng rãi, mặt bằng lãi suất toàn hệ thống sẽ chịu sức ép tăng đáng kể.

Hệ số an toàn vốn của các ngân hàng chỉ quanh 12%, mức khá thấp. Nếu nợ xấu gia tăng mạnh, khoản nợ này có thể ăn vào lợi nhuận và ảnh hưởng đến vốn chủ sở hữu, làm suy giảm hệ số an toàn vốn. Điều này cho thấy rủi ro không chỉ nằm ở quy mô tín dụng mà còn ở khả năng hấp thụ tổn thất của hệ thống khi chất lượng tín dụng suy giảm. Với vốn an toàn hạn chế, các ngân hàng sẽ có không gian xử lý rủi ro rất hẹp trong bối cảnh tín dụng cao.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ đang phải đối mặt bài toán giảm sự lệ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, đây không phải bài toán dễ giải quyết vì thị trường vốn Việt Nam chưa phát triển đủ mạnh để chia sẻ vai trò cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng. Khi tín dụng tiếp tục tăng cao, yêu cầu không chỉ là kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng mà còn phải chú trọng chất lượng dòng vốn và khả năng thu hồi nợ của từng ngân hàng.