VinaCapital: Đảng Dân chủ thắng áp đảo là chất xúc tác cho VN-Index

Chiến thắng áp đảo mang tính lịch sử của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ trong tuần này là một tín hiệu tích cực đối với nền kinh tế Việt Nam, và thậm chí còn tích cực hơn đối với thị trường chứng khoán.

Theo báo cáo, VinaCapital không kỳ vọng ông Trump sẽ can thiệp vào hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, vì vậy kết quả bầu cử lần này về cơ bản chỉ củng cố thêm những nhận định và triển vọng đã đưa ra trước đó. Tuy nhiên, VinaCapital dự báo tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ sẽ chậm lại trong năm tới vì những nguyên nhân khác như phân tích dưới đây. Tương tự, cuộc chiến cho đến nay chỉ gây tác động tiêu cực tương đối khiêm tốn đối với nền kinh tế Việt Nam. Do đó, nếu xung đột dần đi đến hồi kết, tác động tích cực đối với nền kinh tế cũng sẽ ở mức tương ứng, không quá lớn.

Tuy nhiên, tác động đối với thị trường chứng khoán có thể lớn hơn đáng kể. Vì vậy, VinaCapital cho rằng chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ là một chất xúc tác rõ rệt cho VN-Index, trái ngược với tác động tương đối khiêm tốn đối với triển vọng kinh tế Việt Nam. Thực tế, VN-Index gần như đi ngang từ đầu năm đến nay, mặc dù GDP tăng trưởng 9% trong 9 tháng đầu năm 2026 và lợi nhuận doanh nghiệp được dự báo tăng trưởng 25% trong cả năm 2026. Nguyên nhân chủ yếu là những lo ngại về khả năng chính quyền Tổng thống Trump áp thuế cao đối với hàng hóa Việt Nam và quan trọng hơn là mặt bằng lãi suất trong nước duy trì ở mức cao.

VinaCapital chưa bao giờ xem thuế quan là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với nền kinh tế Việt Nam. Đồng thời, lưu ý rằng thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ đã tăng mạnh và hiện ở mức lớn nhất trong số tất cả các quốc gia. Tuy nhiên, những lo ngại này vẫn gây sức ép đáng kể lên tâm lý nhà đầu tư. Nếu kết quả bầu cử giúp xoa dịu những lo ngại về khả năng Mỹ áp đặt thêm các mức thuế quan gây gián đoạn hoạt động thương mại, điều này có thể loại bỏ một trong những nguyên nhân khiến thị trường chứng khoán chịu áp lực tâm lý tiêu cực.

Quan trọng hơn, việc cuộc chiến giữa Mỹ và Iran kết thúc có thể tạo điều kiện để mặt bằng lãi suất tại Việt Nam giảm xuống. Lạm phát của Việt Nam hiện ở mức chỉ trên 5%, trong đó khoảng 3 điểm phần trăm có thể trực tiếp quy cho các đợt tăng giá liên quan đến chiến tranh, bao gồm giá dầu diesel và xăng tăng cao. Thị trường đã bắt đầu phản ánh kỳ vọng rằng kết quả bầu cử sẽ góp phần thúc đẩy việc chấm dứt cuộc chiến Mỹ - Iran. Giá dầu đã giảm mạnh trong ngày sau bầu cử, trong khi thị trường chứng khoán Mỹ ban đầu tăng điểm nhờ kỳ vọng xung đột sẽ sớm đi đến hồi kết.

Cuối cùng, bên cạnh áp lực lạm phát, lãi suất tại Việt Nam còn tăng đáng kể do tăng trưởng tín dụng vượt xa tăng trưởng tiền gửi trong hai năm qua. Tuy nhiên, tình trạng mất cân đối này hiện đang dần được cải thiện. Tóm lại, sự kết hợp giữa mặt bằng lãi suất ổn định hoặc giảm nhờ giá dầu đi xuống, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) của hệ thống ngân hàng đang giảm, cùng với những lo ngại về thương mại dần được giải tỏa, có thể tạo động lực giúp VN-Index tăng điểm trong những tháng tới. Triển vọng này càng đáng chú ý khi thị trường hiện đang được định giá ở mức rất hấp dẫn.

Tác động khiêm tốn đối với nền kinh tế

Xuất khẩu sang Mỹ là yếu tố đóng góp lớn nhất vào tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm nay. Trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, đã xuất hiện nhiều lo ngại rằng các mức thuế quan do Tổng thống Trump áp đặt sẽ làm suy giảm hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này. Những lo ngại đó là hoàn toàn có cơ sở. Xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đã tăng 26% trong năm nay, chủ yếu nhờ sự tăng mạnh của các mặt hàng công nghệ cao. Xét tổng thể, xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao đã tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước.

Việt Nam cũng đang ghi nhận mức thặng dư thương mại rất lớn với Mỹ, tương đương 30% GDP, trong khi thâm hụt thương mại với Trung Quốc tương đương 32% GDP. Điều này làm dấy lên những lo ngại về tình trạng “trung chuyển hàng hóa” (transshipment) từ Trung Quốc sang Mỹ thông qua Việt Nam. Vào tháng 8, cố vấn Nhà Trắng Peter Navarro đã công bố một báo cáo có tiêu đề “The Great Transshipment Scam” (Vụ gian lận trung chuyển hàng hóa quy mô lớn).

Lập luận của VinaCapital về những lo ngại liên quan đến thuế quan bắt đầu từ sự khác biệt giữa các mức thuế rất cao được đề cập trên truyền thông và mức thuế thực tế đang được áp dụng. Theo Economist Intelligence Unit (EIU), mức thuế bình quân thực tế hiện dưới 10%, nhờ có nhiều trường hợp được miễn trừ hoặc áp dụng ngoại lệ. Những ngoại lệ này phản ánh một thực tế mang tính ràng buộc: Mỹ phụ thuộc đáng kể vào cả Trung Quốc và Việt Nam đối với nhiều nhóm hàng nhập khẩu, khiến việc đồng thời áp thuế cao lên cả hai quốc gia trở nên khó khăn. Chẳng hạn, đối với mặt hàng điện thoại di động, Trung Quốc và Việt Nam hiện chiếm khoảng 60% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ.

Hiện nay, thị trường đang tập trung chú ý đến cuộc điều tra theo Điều khoản 301 (Section 301) của Mỹ đối với Việt Nam liên quan đến việc bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ (IP), cũng như thời hạn đưa ra kết luận dự kiến vào cuối tháng này. Không bất ngờ nếu thời hạn này được gia hạn, như đã từng xảy ra trước đây và cũng không kỳ vọng Mỹ sẽ áp dụng các mức thuế mang tính trừng phạt, ngay cả trong trường hợp Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đưa ra kết luận bất lợi đối với Việt Nam. Cơ sở cho nhận định này là trường hợp Indonesia. Đầu năm nay, sau khi USTR đưa ra kết luận bất lợi trong một cuộc điều tra tương tự, Indonesia đã đàm phán một thỏa thuận với Mỹ và tránh được các biện pháp trừng phạt thương mại bổ sung đáng kể.

Điều này lý giải tại sao VinaCapital cho rằng chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ chỉ mang lại tác động tích cực ở mức khiêm tốn đối với nền kinh tế Việt Nam. Nhận định của VinaCapital ngay từ đầu là Việt Nam vốn đã có khả năng tránh được mức thuế quan thực tế quá cao. Cuối cùng, những dấu hiệu cho thấy tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ giảm tốc mạnh cũng đã xuất hiện từ trước cuộc bầu cử.

Theo chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI), số lượng đơn hàng xuất khẩu mới của các doanh nghiệp FDI đạt đỉnh vào tháng 7 và hiện đã bắt đầu suy giảm. Quan trọng hơn, diễn biến nhập khẩu nguyên vật liệu và đầu vào phục vụ sản xuất của các doanh nghiệp này cũng cho thấy xu hướng tương tự. Trong những tháng đầu năm, các doanh nghiệp FDI đã đẩy mạnh nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu, góp phần đưa thâm hụt thương mại của Việt Nam vào khoảng giữa năm lên mức tương đương 7% GDP. Tuy nhiên, mức thâm hụt này đã thu hẹp đáng kể. Đây là một chỉ báo rõ ràng cho thấy tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ vốn đã trên đà giảm tốc mạnh trong năm tới, bất kể kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.