Vì sao thị trường chứng khoán dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn?

Thị trường chứng khoán Việt Nam những năm gần đây ghi nhận sự tăng trưởng mạnh cả về quy mô lẫn thanh khoản. Tuy nhiên, một đặc điểm dễ nhận thấy là thị trường thường xuyên xuất hiện các đợt biến động mạnh, thậm chí rơi vào trạng thái hoảng loạn chỉ sau một số thông tin tiêu cực. Theo các chuyên gia, nguyên nhân lớn xuất phát từ cấu trúc nhà đầu tư và tâm lý đám đông chi phối quyết định giao dịch.

Tính đến ngày 2/3/2026, theo số liệu tổng hợp mới nhất từ Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), tổng số tài khoản giao dịch của nhà đầu tư đã chính thức cán mốc 12,48 triệu, tăng trưởng gần 23% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, tâm điểm vẫn là sự gia tăng đột biến của nhà đầu tư cá nhân trong nước với hơn 12,35 triệu tài khoản, chiếm tỷ trọng áp đảo 99,12%.

Mặc dù thị trường vừa trải qua những nhịp điều chỉnh mạnh do áp lực địa chính trị Trung Đông, nhưng dòng tiền từ các "F0" thế hệ mới vẫn đổ vào mạnh mẽ với trung bình 180.000 tài khoản mở mới mỗi tháng trong quý I/2026.

Trái ngược với sự bùng nổ của khối cá nhân, nhóm nhà đầu tư tổ chức vẫn duy trì sự tinh gọn khi chỉ chiếm 0,18%, trong khi khối ngoại (bao gồm cả cá nhân và tổ chức nước ngoài) đang dao động quanh mức 0,7%. Sự chênh lệch quá lớn này cho thấy thị trường vẫn đang vận hành chủ yếu dựa trên tâm lý và dòng tiền của các nhà đầu tư nhỏ lẻ, khiến các nhịp rung lắc kỹ thuật trở nên dữ dội hơn bao giờ hết.

Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên VSD, cho rằng phần lớn nhà đầu tư cá nhân còn hạn chế về kiến thức tài chính, năng lực phân tích và nguồn lực tài chính. Do đó, họ dễ bị chi phối bởi tâm lý đám đông, khiến thị trường thường biến động mạnh khi xuất hiện thông tin bất lợi.

Tin đồn và tâm lý đám đông chi phối quyết định đầu tư

Một khảo sát được bà Lê Thị Ngọc Ánh, Giám đốc vận hành InvestingPro, công bố cho thấy 85% nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên tin đồn, trong khi 90% sẵn sàng bán cổ phiếu ngay khi xuất hiện thông tin tiêu cực chưa được kiểm chứng.

Theo các chuyên gia, hành vi này khiến thị trường dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn. Chỉ cần một tin đồn hoặc thông tin chưa xác thực lan truyền trên mạng xã hội, dòng tiền có thể nhanh chóng rút khỏi thị trường, tạo ra các đợt bán tháo diện rộng.

Tương tự, bà Nguyễn Ngọc Linh, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán DNSE, cho biết nhiều nhà đầu tư cá nhân có xu hướng đầu tư ngắn hạn và thiếu niềm tin vào các khuyến nghị chuyên môn. Họ thường chạy theo sóng thị trường và tâm lý đám đông.

Theo thống kê của DNSE, khoảng 95% nhà đầu tư cá nhân thua lỗ và rời bỏ thị trường sau khoảng 2 năm tham gia.

Ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, cho biết ngành quản lý quỹ trong nước vẫn còn khá nhỏ, chỉ tương đương khoảng 6% GDP, tức khoảng 26 tỷ USD.

Theo ông Quỳnh, việc phát triển các định chế tài chính như quỹ đầu tư, bảo hiểm và công ty quản lý tài sản sẽ giúp thị trường ổn định hơn. Nhà đầu tư tổ chức thường có chiến lược dài hạn, ít bị chi phối bởi tin đồn và tâm lý đám đông.

Để khuyến khích dòng vốn đầu tư qua các tổ chức chuyên nghiệp, các chuyên gia cho rằng cần có chính sách ưu đãi thuế, đồng thời xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch và công bằng.

Trong dài hạn, khi tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức tăng lên và chất lượng thông tin trên thị trường được cải thiện, những đợt hoảng loạn do tin đồn hoặc tâm lý đám đông sẽ giảm bớt, giúp thị trường chứng khoán phát triển ổn định và bền vững hơn.

Trong bối cảnh nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo và dễ bị chi phối bởi tâm lý đám đông, thị trường chứng khoán Việt Nam khó tránh khỏi những giai đoạn biến động mạnh khi xuất hiện thông tin tiêu cực hoặc tin đồn chưa được kiểm chứng. Để hạn chế các đợt hoảng loạn và nâng cao tính ổn định của thị trường, các chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh minh bạch thông tin, nâng cao kiến thức tài chính cho nhà đầu tư, đồng thời phát triển mạnh hơn hệ thống nhà đầu tư tổ chức. Khi niềm tin được củng cố và cấu trúc thị trường trở nên cân bằng hơn, thị trường chứng khoán sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển bền vững và tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng trong tương lai.