Từ “chủ đạo” đến “dẫn dắt”: Kinh tế nhà nước bước vào quỹ đạo kiến tạo phát triển

Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước diễn ra ngày 25-2 không chỉ mang ý nghĩa phổ biến chủ trương, mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Lần đầu tiên, nội hàm kinh tế nhà nước được xác lập một cách đầy đủ, hệ thống và đặt trong yêu cầu phải thực sự “dẫn dắt” nền kinh tế.

Cụ thể hóa 5 “điểm tựa” chiến lược

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, trong giai đoạn mới, kinh tế nhà nước phải chiếm lĩnh được những “cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế. Trong giai đoạn mới, kinh tế nhà nước phải thực sự được cụ thể hóa thành 5 “điểm tựa” lớn, gồm: Điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế; điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu; điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân; điểm tựa về dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi và điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế.

Tổng Bí thư đồng thời yêu cầu 5 “điểm tựa” này phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, có mục tiêu, thước đo, thời hạn và cơ chế kiểm tra rõ ràng. Nếu không, vai trò chủ đạo sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu, trong khi nguồn lực quốc gia có nguy cơ bị lãng phí, sức cạnh tranh suy giảm và niềm tin xã hội bị bào mòn.

Nghị quyết số 79-NQ/TƯ là bước đổi mới quan trọng trong tư duy lý luận và nhận thức của Đảng về kinh tế nhà nước. Lần đầu tiên, nội hàm kinh tế nhà nước được xác định đầy đủ, có hệ thống trong một nghị quyết chuyên đề, làm rõ vị trí và mở rộng phạm vi của khu vực này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Kinh tế nhà nước được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối: Đất đai, tài nguyên, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm; hệ thống kết cấu hạ tầng; ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia; các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước; phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; các đơn vị sự nghiệp công lập…

Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước không chỉ trực tiếp sản xuất, kinh doanh mà còn là nền tảng nguồn lực vật chất quan trọng, công cụ chiến lược, thiết yếu để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, điều tiết, dẫn dắt nền kinh tế; củng cố quốc phòng, an ninh; nâng cao năng lực tự chủ, tự cường; thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết đề ra các mục tiêu tổng quát và cụ thể đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Về tổng thể, kinh tế nhà nước phải nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo trong lĩnh vực then chốt, chiến lược; hỗ trợ các khu vực kinh tế cùng phát triển; góp phần thực hiện thắng lợi hai mục tiêu 100 năm của đất nước.

Sản xuất hàng may mặc xuất khẩu tại Tổng công ty May 10. Ảnh: Viết Thành

Ở từng cấu phần, các chỉ tiêu được lượng hóa rõ ràng. Về ngân sách và nợ công, phấn đấu tỷ lệ huy động khoảng 18% GDP; bội chi khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; chi đầu tư phát triển khoảng 35-40% tổng chi; chi thường xuyên khoảng 50-55%.

Về doanh nghiệp nhà nước, đến năm 2030, phấn đấu có 50 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; từ 1-3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; 100% doanh nghiệp quản trị hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn, tổng công ty áp dụng nguyên tắc quản trị OECD.

Đối với tổ chức tín dụng nhà nước, mục tiêu có ít nhất 3 ngân hàng thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản; 4 ngân hàng tiên phong về công nghệ, quản trị, chủ đạo về quy mô, thị phần, điều tiết thị trường.

Với đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị quyết nhấn mạnh tinh gọn đầu mối, xã hội hóa mạnh mẽ dịch vụ công, chuyển dần từ cấp phát trực tiếp sang hỗ trợ trực tiếp người thụ hưởng; mở rộng hợp tác công - tư và khuyến khích khu vực ngoài nhà nước tham gia cung ứng dịch vụ.

Từ “chủ đạo” sang “dẫn dắt” bằng chuẩn mực quốc tế

Đánh giá về Nghị quyết số 79-NQ/TƯ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, điểm nổi bật là chuyển trọng tâm từ khẳng định vai trò sang xác lập tiêu chuẩn. Các mục tiêu định lượng cụ thể - từ doanh nghiệp vào Top 500 khu vực, thế giới; ngân hàng vào Top 100 châu Á; đến 100% quản trị hiện đại trên nền tảng số và áp dụng nguyên tắc OECD - cho thấy tư duy phát triển đã dịch chuyển sang chuẩn mực quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, chuyển dịch chuỗi cung ứng và kinh tế xanh, kinh tế nhà nước không thể chỉ là “trụ đỡ”, mà phải trở thành lực lượng kiến tạo không gian phát triển mới, ổn định vĩ mô và dẫn dắt ngành chiến lược.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, điều cốt lõi không chỉ là chống lãng phí mà là tối ưu hóa giá trị nguồn lực, nhất là đất đai và tài nguyên. Số hóa dữ liệu đất đai, liên thông quy hoạch - đầu tư - tài chính; chuẩn hóa cơ chế đấu giá, đấu thầu; nâng cao chế biến sâu, giá trị gia tăng nội địa là những giải pháp nền tảng.

Về tài khóa, các chỉ tiêu 18% GDP huy động ngân sách, bội chi 5%, nợ công không quá 60% GDP thể hiện định hướng thận trọng nhưng chủ động. Tuy nhiên, chất lượng chi tiêu mới là yếu tố quyết định. Việc tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển, kiểm soát chi thường xuyên, thực hiện ngân sách theo kết quả đầu ra, tăng cường trách nhiệm giải trình sẽ nâng cao hiệu quả nguồn lực công, củng cố nền tảng ổn định vĩ mô.

Ở góc nhìn thị trường vốn, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng, Nghị quyết tạo tác động qua ba cơ chế truyền dẫn: Cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu cổ phần hóa, thoái vốn để tăng vốn điều lệ cho doanh nghiệp nhà nước; phân tách rõ nhóm doanh nghiệp chiến lược và nhóm thương mại để thúc đẩy thoái vốn; khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, mở ra tiềm năng tăng trưởng tài sản ròng.

Theo ông, Nghị quyết đánh dấu sự chuyển đổi từ tư duy “quản lý hạn chế” sang “kiến tạo phát triển”. Nếu trước đây trọng tâm là bảo toàn vốn, tránh thất thoát, thì nay kinh tế nhà nước được xác định là công cụ vật chất để định hướng, điều tiết và dẫn dắt.

Nhóm doanh nghiệp chiến lược được tập trung nguồn lực để xây dựng tập đoàn mạnh tầm khu vực; nhóm thương mại giảm tỷ lệ chi phối để thu hút quản trị tư nhân, dòng vốn quốc tế.

Việc triển khai hiệu quả Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước, mà còn góp phần quan trọng hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong giai đoạn phát triển mới.

Nghị quyết đã chỉ rõ trách nhiệm của các cơ quan trong hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương; yêu cầu xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, phân công nhiệm vụ rõ ràng, gắn với kiểm tra, giám sát thường xuyên. Thành công của Nghị quyết phụ thuộc quyết định vào khâu tổ chức thực hiện, trong đó phải bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Hà Nội cụ thể hóa bằng những mục tiêu đột phá

Tại hội nghị quán triệt Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội diễn ra ngay sau hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TƯ, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng cho biết, Hà Nội đang nắm giữ nguồn lực kinh tế nhà nước rất lớn, đóng vai trò bảo đảm ổn định vĩ mô, tạo dựng hạ tầng khung, bảo đảm an sinh xã hội. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Thành phố xác định 6 quan điểm chỉ đạo xuyên suốt, trong đó có một quan điểm đặc thù: Kinh tế nhà nước chỉ tập trung vào lĩnh vực thiết yếu, dẫn dắt, lan tỏa, nơi khu vực tư nhân chưa đủ nguồn lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia. Hà Nội sẽ đột phá về thể chế, quản trị; thành lập Ban Chỉ đạo triển khai; hoàn thành các đề án cho từng trụ cột trong quý II và III-2026; kiến nghị cơ chế vượt trội về tài chính - ngân sách, phát triển đô thị, tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng trình bày dự thảo Chương trình hành động của Thành ủy. Ảnh: Viết Thành

Đáng chú ý, Hà Nội đặt mục tiêu thu ngân sách từ đất giai đoạn 2026-2030 khoảng 400 nghìn tỷ đồng, gấp 2,2 lần giai đoạn trước; năm 2026 hoàn thành đo đạc, số hóa, làm sạch dữ liệu đất đai; xử lý dứt điểm dự án chậm triển khai; xác định quỹ đất dự trữ cho tương lai.

Tinh thần xuyên suốt được nhấn mạnh là mọi công trình, dự án phải được hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội, tính toán thời gian thu hồi vốn và mức đóng góp cho tăng trưởng. Đây cũng là yêu cầu Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra: Không chỉ “giải ngân”, mà phải tính đến hiệu quả và giá trị gia tăng thực chất.

Nghị quyết số 79-NQ/TƯ vì thế không chỉ là một văn kiện định hướng, mà là phép thử năng lực tổ chức thực hiện. Khi 5 “điểm tựa” được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, khi từng nguồn lực được quản trị minh bạch, hiệu quả, kinh tế nhà nước mới thực sự giữ được “cao điểm chiến lược chỉ huy”, trở thành lực lượng dẫn dắt trong hành trình phát triển đất nước đến năm 2045.

(Hương - Hân báo Hà Nội mới; link nguồn: https://hanoimoi.vn/tu-chu-dao-den-dan-dat-kinh-te-nha-nuoc-buoc-vao-quy-dao-kien-tao-phat-trien-735116.html)