Trung Quốc “tê liệt” xuất khẩu cá rô phi sang Mỹ, “Vua cá tra” Việt Nam tranh thủ kiếm hơn 1.000 tỷ

Trong bối cảnh xuất khẩu cá tra gặp khó, CTCP Nam Việt (ANV) đang nổi lên như doanh nghiệp tiên phong chuyển hướng sang cá rô phi, tận dụng cơ hội từ khoảng trống thị trường Mỹ khi nguồn cung từ Trung Quốc bị thu hẹp do thuế quan cao.

Xuất khẩu cá tra tăng trưởng chững lại, cá rô phi nổi lên

Từng là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam, cá tra đang cho thấy dấu hiệu tăng trưởng chậm lại. Dù kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đầu năm 2025 tăng 9% (đạt gần 1,6 tỷ USD), mức tăng này thấp hơn so với toàn ngành thủy sản (+15,5%), theo số liệu từ VASEP.

Đà tăng chững lại rõ nét trong tháng 9 (+5% so với cùng kỳ), với sự sụt giảm tại các thị trường lớn như Mỹ (-23%), EU (-1%) và Brazil (-16%). Cạnh tranh về giá tại Trung Quốc và rủi ro thuế chống bán phá giá tại Mỹ tiếp tục là những yếu tố ảnh hưởng mạnh đến ngành hàng này.

Trong bối cảnh đó, cá rô phi đang nổi lên như lựa chọn chiến lược mới. Sản phẩm phi lê đông lạnh (HS 030461) đã trở thành mặt hàng cá thịt trắng được tiêu thụ nhiều nhất tại Mỹ tính đến tháng 7/2025, theo VASEP.

Trung Quốc “tê liệt”, cơ hội mở ra cho Việt Nam

Cơ hội lớn xuất hiện khi Trung Quốc – nguồn cung cá rô phi lớn nhất thế giới – đối mặt với thuế quan Mỹ lên tới 150% (bao gồm thuế cũ 25% từ nhiệm kỳ Trump và thuế mới 125%). Điều này khiến xuất khẩu cá rô phi từ Trung Quốc sang Mỹ gần như tê liệt, tạo khoảng trống thị trường khổng lồ cho các nhà cung cấp khác, trong đó có Việt Nam.

Theo dữ liệu Hải quan do VASEP tổng hợp, 8 tháng đầu năm 2025, kim ngạch riêng cá rô phi (không tính diêu hồng) tăng 359% so với cùng kỳ (đạt 52 triệu USD), với 70% xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Tổng kim ngạch cá rô phi 8 tháng (gồm cả diêu hồng, đạt 63 triệu USD) đã vượt tổng kết quả của 5 năm trước cộng lại.

Theo Trung tâm Thương mại Thế giới (ITC), Việt Nam đã vươn lên trở thành nguồn cung lớn thứ hai cho thị trường Mỹ, chỉ đứng sau Trung Quốc. Trong 7 tháng đầu năm 2025, Mỹ nhập khẩu tổng cộng 262 triệu USD sản phẩm phi lê cá rô phi đông lạnh từ toàn thế giới, tăng 19% so với cùng kỳ.

ANV: Từ con số 0 đến 21,4% doanh thu chỉ trong một năm

CTCP Nam Việt (ANV) nổi lên như câu chuyện thành công điển hình khi nhanh chóng nắm bắt cơ hội. Công ty con TNHH MTV Ấn Độ Dương của ANV trở thành nhà xuất khẩu cá rô phi lớn nhất Việt Nam trong 8 tháng đầu năm 2025.

Theo báo cáo của Chứng khoán Phú Hưng, cá rô phi đã đóng góp 21,4% vào tổng doanh thu 9 tháng năm 2025 của ANV (tương đương hơn 1.000 tỷ đồng), trong khi cùng kỳ năm trước mảng này gần như không đáng kể.

“Đơn hàng xuất khẩu đang rất dồi dào và nhà máy sản xuất không kịp giao hàng,” ông Doãn Tới – Tổng Giám đốc kiêm Phó Chủ tịch HĐQT ANV – chia sẻ.

Để đáp ứng nhu cầu, ANV đang chuyển đổi vùng nuôi rộng 600 ha tại Bình Phú sang cá rô phi, với 70% diện tích ao đã được chuyển đổi. Công ty cũng dự kiến nâng công suất chế biến lên 1.000 tấn/ngày.

Lợi thế của ANV đến từ khả năng tự chủ nguyên liệu. Chi phí nuôi cá rô phi chỉ khoảng 23.000-24.000 đồng/kg, thấp hơn đáng kể so với giá thị trường 28.000-29.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá bán tại Mỹ lên tới 4,02 USD/kg (tương đương 104.500 đồng/kg), giúp biên lợi nhuận cải thiện rõ rệt.

Chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển

Sau khi Mỹ áp thuế với các mặt hàng thủy sản Trung Quốc, đã có 13 tập đoàn lớn liên hệ ANV để tìm hiểu khả năng cung ứng, cho thấy sự dịch chuyển nhanh chóng của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh thị trường Mỹ, ANV cũng mở rộng xuất khẩu sang Brazil, trở thành doanh nghiệp Việt Nam đầu tiên xuất khẩu chính ngạch cá rô phi vào nước này.

Chiến lược chuyển đổi này phản ánh rõ vào kết quả kinh doanh: 9 tháng đầu năm, doanh thu ANV đạt hơn 4.800 tỷ đồng (+35%), lợi nhuận trước thuế vượt 850 tỷ đồng (tăng 1.220%), hoàn thành 170% kế hoạch lợi nhuận cả năm.

Theo Chứng khoán Phú Hưng, mảng cá rô phi có tiềm năng lợi nhuận cao hơn cá tra nhờ chi phí nuôi thấp và giá FOB xuất sang Mỹ có thể đạt tới 5 USD/kg, trong khi cá tra chỉ từ 2,5-3,4 USD/kg.

Thách thức vẫn còn

Dù cơ hội lớn, ngành cá rô phi Việt Nam vẫn phải đối mặt nhiều thách thức: chất lượng giống còn hạn chế, rủi ro dịch bệnh (đặc biệt là virus TiLV), phụ thuộc nguồn thức ăn nhập khẩu, rào cản thuế quan và tiêu chuẩn kỹ thuật tại các thị trường như Mỹ, cạnh tranh từ Brazil, Trung Quốc, cùng chuỗi cung ứng nội địa chưa hoàn thiện.

VASEP khuyến nghị: cải tiến giống và công nghệ nuôi, tự chủ thức ăn, đầu tư chế biến sâu, đạt chứng nhận quốc tế ASC, BAP, minh bạch hóa chuỗi cung ứng, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đàm phán giảm thuế và sự hỗ trợ từ Chính phủ.

Ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng Thư ký VASEP – dự báo, đến năm 2033, thị trường cá rô phi toàn cầu có thể đạt 14,5 tỷ USD. Đây là cơ hội để Việt Nam đưa cá rô phi trở thành sản phẩm chủ lực tiếp theo, sau tôm và cá tra.