Trận chiến cổ phiếu SpaceX: Phe bán khống "trúng đậm", nhà đầu tư cá nhân ngập trong thua lỗ!

SpaceX sẽ có giá trị hơn cả Trái Đất nếu chúng ta đạt được mục tiêu," Elon Musk gần đây đã tuyên bố như vậy. Thế nhưng trên thị trường chứng khoán, giới đầu tư lại đang cho rằng đó chỉ là một chữ "nếu".

Theo ước tính mới nhất từ S3 Partners, phe bán khống đã mượn và bán ra khoảng 206 triệu cổ phiếu SpaceX (Mã: SPCX), tương đương khoảng 32% lượng cổ phiếu lưu hành công khai. Tỷ lệ này gia tăng chóng mặt so với mức 185 triệu cổ phiếu (29%) của tuần trước đó, và áp đảo hoàn toàn con số khiêm tốn 40 triệu cổ phiếu (chưa đến 7% lượng cổ phiếu giao dịch) của một tháng trước.

Cú trượt dài từ đỉnh cao và tác động dây chuyền tới các quỹ hưu trí

Làn sóng bán khống bùng nổ cùng thời điểm giá cổ phiếu SpaceX cắm đầu đi xuống. Sau những ngày giao dịch thăng hoa đầu tiên bước qua mốc kỷ lục 225 USD/cổ phiếu vào tháng trước, SPCX chủ yếu chịu áp lực xả hàng. Sau chuỗi 7 ngày giảm điểm liên tiếp, cổ phiếu này đã lần đầu tiên thủng mốc giá IPO 135 USD. Mặc dù có nhịp hồi nhẹ vào thứ Ba nhờ đà phục hồi chung của thị trường, SPCX lại tiếp tục bốc hơi gần 7% vào thứ Tư, lùi về đáy lịch sử quanh mốc 115 USD.

Đáng chú ý, đợt suy thoái này không chỉ khiến Elon Musk tuột mất danh hiệu "tỷ phú nghìn tỷ USD" mà còn trực tiếp bào mòn tài khoản của hàng triệu nhà đầu tư nhỏ lẻ. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc các đơn vị quản lý chỉ số đã quá vội vã đưa SpaceX vào danh mục.

Cụ thể, chỉ 15 ngày giao dịch sau khi chào sàn, SpaceX đã được thêm vào Nasdaq-100 vào ngày 7/7. Quyết định này buộc các quỹ mô phỏng chỉ số — điển hình là Invesco QQQ ETF (QQQ) với quy mô tài sản hơn 450 tỷ USD — phải mua gom cổ phiếu SPCX ở mức giá cao quanh 160 USD. Kể từ thời điểm đó, mã này đã bốc hơi thêm hơn 20% giá trị.

Sự hiện diện của SpaceX trong Nasdaq-100 khiến rủi ro lan rộng sang cả các khoản tiết kiệm dưỡng già. Khảo sát từ Shelton Capital Management cho thấy hơn 40% người tham gia kế hoạch hưu trí 401(k) đang sở hữu các quỹ theo dõi Nasdaq-100, trong khi SpaceX hiện chiếm khoảng 1% tỷ trọng của chỉ số này.

Tranh cãi quanh quyết định của Nasdaq và "cơn ngáo giá" IPO

Quyết định đưa SpaceX vào Nasdaq-100 từ sớm của ban quản trị sàn đã dấy lên nhiều tranh cãi. Giới chuyên gia cảnh báo rằng sự kết hợp giữa danh tiếng khổng lồ, lượng cổ phiếu tự do lưu hành (free float) quá nhỏ và bản chất đầu cơ cao của ngành hàng không vũ trụ sẽ đẩy biến động giá lên mức đỉnh điểm.

Dưới góc nhìn lịch sử, sự chú ý quá mức trước IPO thường chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn nhưng lại là rào cản lớn trong dài hạn. Mark Malek, Giám đốc Đầu tư tại Siebert Financial, chỉ ra rằng cổ phiếu của 10 đợt IPO lớn nhất lịch sử Mỹ có hiệu suất kém hơn chỉ số S&P 500 tới 96 điểm phần trăm kể từ khi niêm yết.

Áp lực giảm giá được dự báo sẽ còn khốc liệt hơn khi thời hạn hạn chế chuyển nhượng (lockup) kết thúc. Việc SpaceX ấn định lịch công bố báo cáo tài chính đầu tiên vào ngày 4/8 sẽ mở đường cho giới nội bộ bắt đầu xả hàng:

Từ ngày 6/8, các nhà đầu tư nội bộ được phép bán ra tới 20% số cổ phiếu đang bị khóa, tương đương 911,5 triệu cổ phiếu.

Thêm 10% nữa, tương đương 455,8 triệu cổ phiếu, sẽ tiếp tục được mở khóa nếu giá đóng cửa duy trì cao hơn ít nhất 30% so với giá IPO (tức phải đạt mức 175,50 USD) trong 5 trên 10 ngày giao dịch trước khi ra báo cáo (chuỗi 10 ngày này đã bắt đầu tính từ thứ Tư).

Cuộc chiến chưa hồi kết giữa Elon Musk và Phe Bán Khống

Mặc dù mây đen bán khống đang bủa văng, Phố Wall không hoàn toàn quay lưng với SpaceX. Dữ liệu từ Visible Alpha cho thấy 9 trên 10 nhà phân tích theo dõi mã này vẫn đưa ra khuyến nghị "Mua" với giá mục tiêu trung bình 235 USD — tương đương kỳ vọng tăng trưởng hơn 100%.

Về phần mình, Elon Musk đã đe dọa phe bán khống bằng một tuyên bố đanh thép trên mạng xã hội X vào thứ Sáu: "Xác suất sống sót của các công ty duy trì vị thế bán khống lớn đối với SpaceX trong thời gian dài là rất thấp."

Lời cảnh báo này nhắc nhở thị trường về cuộc chiến nảy lửa năm 2018 tại Tesla (TSLA). Khi đó, Tesla là một trong những cổ phiếu bị bán khống nặng nề nhất do gặp khủng hoảng sản xuất và đốt tiền mặt. Musk từng gây rúng động khi đăng bài tuyên bố rút Tesla về làm công ty tư nhân với mức giá bảo hiểm 20% kèm dòng chữ "Đã đảm bảo nguồn vốn". Bài đăng khiến giá cổ phiếu tăng vọt, dù sau đó khiến Musk tốn 20 triệu USD tiền phạt và phải rời ghế Chủ tịch Tesla. Tuy nhiên, phe bán khống cuối cùng đã chịu đòn đau: Tesla kinh doanh bứt phá, kéo theo đợt ép bán khống (short squeeze) lịch sử vào năm 2020 khiến các quỹ đầu cơ thiệt hại hàng tỷ USD.