MỚI

Giá Dầu 24h: Xem ngay!

#Tài chính

24HMONEY đã kiểm duyệt

Tín dụng tư nhân: "Hệ thống ngân hàng bóng" và những rủi ro tiềm ẩn đối với thị trường tài chính

Thị trường tài chính toàn cầu đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của tín dụng tư nhân, một phân khúc tăng trưởng phi mã từ 250 tỷ USD năm 2010 lên mức xấp xỉ 3.000 tỷ USD vào năm 2025.

Sự bùng nổ này bắt nguồn từ khoảng trống vốn sau cuộc khủng hoảng năm 2008, khi các ngân hàng truyền thống bị siết chặt bởi các quy định an toàn vốn khắt khe. Dòng tiền từ các quỹ hưu trí, bảo hiểm và giới siêu giàu đã nhanh chóng đổ vào các quỹ tín dụng tư nhân để tìm kiếm lợi suất cao. Tuy nhiên, khi kỷ nguyên "tiền rẻ" kết thúc, những vết nứt bắt đầu lộ diện, đặc biệt là sự gia tăng của nợ PIK (Payment-in-kind) — loại nợ cho phép bên vay trả lãi bằng cách phát hành thêm nợ mới thay vì tiền mặt, tiềm ẩn nguy cơ vỡ nợ dây chuyền.

Điểm đáng lo ngại nhất của tín dụng tư nhân nằm ở sự thiếu minh bạch khi hoạt động trong "vùng xám" của thông tin. Các khoản vay này thường không yêu cầu xếp hạng tín nhiệm công khai và các điều khoản hợp đồng được giữ bí mật tuyệt đối, tạo ra một môi trường rủi ro cao nơi đòn bẩy nợ bị đẩy lên mức báo động. Theo ghi nhận từ S&P Global, các vụ "vỡ nợ chọn lọc" (selective defaults) trong năm 2024 đã cao gấp 5 lần so với các vụ vỡ nợ thông thường. Hình thức này vô hình trung đánh lừa thị trường về sức khỏe thực sự của bên đi vay, khiến rủi ro mất thanh khoản bị che lấp bởi các kỹ thuật tài chính phức tạp cho đến khi dòng tiền thực sự cạn kiệt.

Tại Việt Nam, mặc dù chưa hình thành các quỹ tín dụng tư nhân chuyên biệt theo mô hình Phố Wall, nhưng các biến thể của "tín dụng ngầm" đã hiện hữu rõ rệt dưới đặc thù của một thị trường mới nổi. Điển hình là mô hình "hệ sinh thái" của các tập đoàn kinh tế, nơi mạng lưới các công ty bình phong được lập ra để huy động vốn qua kênh trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Bên cạnh đó, hoạt động cho vay ký quỹ (margin) của các công ty chứng khoán cũng là một dạng tín dụng tư nhân biến tướng. Với tỷ lệ dư nợ margin trên giá trị giao dịch bình quân đạt tới 14-16 lần — một con số bất thường so với quốc tế — thị trường chứng khoán Việt Nam đang đối mặt với rủi ro giải chấp lớn nếu dòng vốn đảo chiều đột ngột.

Để ứng phó với những "quả bom nổ chậm" này, Việt Nam cần một tư duy quản trị tập trung vào việc minh bạch hóa khu vực nợ tư nhân. Các giải pháp cấp bách bao gồm việc giám sát chặt chẽ mục đích sử dụng vốn cuối cùng, đánh giá thực chất năng lực tài chính và dòng tiền của bên đi vay thay vì chỉ dựa trên tài sản bảo đảm. Xa hơn nữa, việc thiết lập một thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp theo cơ chế thị trường là điều tất yếu. Điều này giúp xử lý các hệ quả tài chính một cách nhanh gọn, khơi thông mạch máu tiền tệ và tránh việc phải sử dụng các mệnh lệnh hành chính gây đứt gãy thị trường khi sự cố xảy ra.

Tín dụng tư nhân vẫn là một phần tất yếu giúp khơi thông dòng vốn cho những khu vực mà ngân hàng truyền thống khó lòng vươn tới. Tuy nhiên, sự phát triển quá nóng dựa trên sự dễ dãi của dòng tiền và thiếu vắng sự giám sát sẽ biến lĩnh vực này thành rủi ro hệ thống. Hàm ý chính sách trong giai đoạn tới không phải là bóp nghẹt sự phát triển, mà là thiết lập những quy chuẩn an toàn và khung khổ kỷ luật chặt chẽ. Chỉ khi nhận diện đúng rủi ro và buộc thị trường vận hành một cách minh bạch, chúng ta mới có thể ngăn chặn các rủi ro lan truyền và bảo vệ sự ổn định bền vững của nền kinh tế quốc gia.